Нӕ газеткӕсджытӕ куыд зонынц, афтӕмӕй ивгъуыд къуырийы кӕрон горӕт Бетъырбухы ахицӕн ӕрвылазон дунеон экономикон форум. Уыцы егъау ӕмбырды кӕронбӕттӕн боны пленарон ӕмбырды архайдта ӕмӕ раныхас кодта Уӕрӕсейы Президент Владимир Путин. Пленарон ӕмбырды Цӕгат Ирыстонӕй архайдта республикӕйы Сӕргълӕууӕг Сергей Меняйло.
Ӕмӕ форумӕй кӕд нырма ӕппӕт хатдзӕгтӕ скӕнӕн нӕй, уӕддӕр ныридӕгӕн зӕгъӕн ис, цӕгатирыстойнаг делегацийы балц Бетъырбухмӕ ӕнтыстджын кӕй рауад, уый. Уымӕн ӕвдисӕн — Цӕгат Ирыстоны минӕвӕрттӕ егъау паддзахадон ӕмӕ амалхъомадон компанитимӕ, стӕй ӕндӕр федералон структурӕтимӕ цы бирӕ бадзырдтӕ бафыстой, уыдон (сӕ кой дӕлдӕр бӕстондӕр скӕндзыстӕм).
Ныр та уал ӕрлӕууӕм, пленарон ӕмбырды цы ныхас рауад, ууыл.
Владимир Путин йӕ раныхасы бирӕ ахсджиаг фарстатӕ фӕбӕрӕг кодта, фӕлӕ, кӕй зӕгъын ӕй хъӕуы, сӕйрагдӕр ӕргом здӕхт уыд бӕстӕйы экономикӕйы абоны уавӕр ӕмӕ йӕ дарддӕры райрӕзтмӕ.
Президенты хъуыдымӕ гӕсгӕ, ныгуылӕйнаг бӕстӕтӕ Уӕрӕсейы ныхмӕ цы экономикон гӕрӕнтӕ расидтысты, уыдоны уӕз ӕппӕты тынгдӕр банкъардтам 2022 азы дыккаг кварталы. Фӕлӕ ахӕм карз уавӕрты архайгӕйӕ, Уӕрӕсейы Хицауад ӕмӕ иннӕ федералон структурӕтӕ рӕвдз фӕлӕууыдысты, ӕрвылбоны куысты пълантӕ афтӕ фӕивтой, цӕмӕй ныгуылӕйнаг бӕстӕты экономикон санкцитӕ къаддӕр зиан ӕрхӕссой бӕстӕйы уавӕрӕн, стӕй, ӕрмӕст уый нӕ, фӕлӕ размӕцыды нысантӕ ма фӕкъуыхцы уой.
Ӕмӕ уыцы оперативон пълантӕ Владимир Путины ныхасмӕ гӕсгӕ, рӕстмӕ сахадыдтой макроэкономикон уавӕрыл.
Афтӕ, 2022 азы фӕсарӕйнаг бӕстӕты экономикон гӕрӕнты ныхмӕ фидар фӕлӕугӕйӕ, 2023 азы райдайӕн ӕвдисы рӕзты бӕрӕггӕнӕнтӕ. Зӕгъӕм, ацы азы апрелы бӕстӕйы иумӕйаг мидбӕстон продукты бӕрцыл бафтыд 3,3 проценты (эксперттӕ куыд зӕгъынц, афтӕмӕй азы кӕронмӕ уыцы бӕрӕггӕнӕн ноджыдӕр сырӕздзӕн). Уый фӕрцы Уӕрӕсе дарддӕр дӕр уыдзӕн дунейы хъомысджындӕр экономикӕты номхыгъды.
Рӕзты бӕрӕггӕнӕнтӕ ӕвдисынц промышленносты къабӕзтӕ ӕмӕ розницӕйы базарад дӕр. Владимир Путины ныхасмӕ гӕсгӕ, ӕрмӕст хомагкусӕг промышленносты куыстуӕтты продукцийыл январы-апрелы бафтыд 2,9 проценты бӕрц.
— Ахӕм бӕрӕггӕнӕнтӕ нӕ къухы цӕй фӕрцы бафтыдысты? Фыццаджы-фыццагдӕр, уымӕн ӕмӕ нӕхицӕн сбӕлвырд кодтам: базарадон экономикӕйы бындуртӕ къахыргонд не ‘рцӕудзысты, промышленнон ӕмӕ амалхъомадон архайдӕн паддзахад ӕппӕтвӕрсыг ӕххуыс кӕндзӕн, куыстуӕттӕ ӕмӕ амалхъомадон компаниты исбонад хъахъхъӕд ӕрцӕудзӕн, бюджетон-кредитон политикӕ арӕзт цӕудзӕн социалон рӕстдзинады домӕнты бындурыл… ӕппӕт уыцы уагӕвӕрдтӕ товаруадзджытӕн, амалхъомтӕн ӕмӕ, ӕмткӕй райсгӕйӕ, экономикӕйы ӕппӕт къабӕзтӕн дӕр ныфс радта дарддӕры архайд фӕцудын ма бауадзынӕн, — бафиппайдта Президент.
Дарддӕр Владимир Путин ӕрлӕууыд, хӕстӕгдӕр рӕстӕг цы фыццаградон экономикон фарстатыл куыст цӕудзӕн, ууыл. Уыдоны нымӕцы: национ политикӕ ӕмӕ бюджетон ахастдзинӕдты дарддӕры нывылад, транспортон-логистикон хызӕджы райрӕзт, регионты цымыдисагдӕр инвестицион ӕмӕ инновацион проекттыл куыст, социалон инфраструктурӕйы ахадгӕ рӕзт, вазыгджын промышленнон ӕмӕ социалон объектты арӕзтад ӕмӕ афтӕ дарддӕр. Президент федералон Хицауады размӕ ахсджиаг нысантӕ сӕвӕрдта адӕмӕн куыст дӕттыны, алы къабӕзтӕн специалисттӕ цӕттӕ ӕмӕ профессион дӕсныйад бӕрзонддӕр кӕныны, адӕмы экономикон хъӕппӕристӕ царды уадзыны хъуыддӕгты дӕр.
Президенты раныхасы фӕстӕ ӕмбырды архайджытӕн уыд Владимир Путинмӕ алыхуызон фарстатӕ радтыны фадат. Уыимӕ, форумы архайджытӕ сӕ хъуыдытӕ загътой бӕстӕйы дарддӕры социалон-экономикон райрӕзты тыххӕй. Бирӕ компанитӕ ӕмӕ ведомствӕты минӕвӕрттӕ рӕгъмӕ рахастой цымыдисагдӕр инвестицион проекттӕ.
Пленарон ӕмбырды фӕстӕ Сергей Меняйло боны фӕткы фарстаты фӕдыл йӕ хъуыдытӕ раргом кодта журналисттӕн.
— Ныгуылӕйнаг бӕстӕты фӕнд уыд Уӕрӕсейы цъысымы батӕрын, йӕ экономикӕ йын фехалын, йӕ цӕрджыты зӕрдӕты йын тыхстдзинӕдтӕ равзӕрын кӕнын. Фӕлӕ куыд уынӕм, афтӕмӕй уый сӕ къухы нӕ бафтыд. Нӕ бӕстӕйӕ цы фӕсарӕйнаг компанитӕ афардӕг, уыдоны бынат бацахстой уӕрӕсейаг компанитӕ. Уыимӕ, Уӕрӕсе ӕнгомдӕр кӕны, нӕ паддзахады ныхмӕ экономикон гӕрӕнты ныхмӕ чи рацыд, уыцы бӕстӕтимӕ экономикон-базарадон ахастдзинӕдтӕ. ӕппӕт уыцы фарстатыл, сӕвзӕргӕ ӕууӕлтӕ хынцгӕйӕ, йӕ хъарутӕ куыд амонынц, афтӕ кусы Цӕгат Ирыстон дӕр. Уӕлӕмхасӕн фадӕттӕ аразӕм, цӕмӕй промышленнон товаруадзджыты архайд ма фӕкъуыхцы уа, чысыл ӕмӕ рӕстӕмбис амалхъомад рӕза, ахадгӕдӕр инвестицион проекттӕ ӕххӕстгонд цӕуой, — фӕбӕрӕг кодта Цӕгат Ирыстоны Сӕргълӕууӕг.
Бетъырбухы экономикон форумы хатдзӕгтыл дзургӕйӕ, ӕнӕзӕгъгӕ нӕй, РЦИ-Аланийы официалон делегацийы уӕнгтӕн цы бирӕ хъуыддаджы фембӕлдтытӕ уыд, уыдоны тыххӕй дӕр. Ӕмӕ уӕлдай ӕхсызгон у, уыцы фембӕлдтытӕ бӕлвырд бадзырдтӕм кӕй ӕрцыдысты, уый.
Зӕгъӕм, Сергей Меняйло ӕмӕ Стратегион хъӕппӕристы федералон агентады генералон директор Светланӕ Чупшева сӕ къухтӕ бавӕрдтой республикӕ ӕмӕ амынд федералон структурӕйы ‘хсӕн ӕппӕтвӕрсыг ӕмгуыстады тыххӕй бадзырды.
— Агентадимӕ мах рагӕй кӕнӕм ӕнтыстджын ӕмархайд. Ахӕм ӕмгуыстады фӕрцы фӕзындысты бирӕ ахсджиаг ӕмӕ цымыдисаг проекттӕ ӕмӕ программӕтӕ. Ныр уыцы ӕмархайд сисдзыстӕм ноджы бӕрзонддӕр къӕпхӕнмӕ, — бадзырд бафыссыны фӕстӕ загъта Сергей Меняйло.
Светланӕ Чупшевайы ныхасмӕ гӕсгӕ, агентад республикӕимӕ бакусдзӕн регионы социалон инфраструктурӕйы райрӕзт ӕмӕ экономикӕйы къабӕзтӕн дӕсны специалисттӕ цӕттӕ кӕныны проекттыл дӕр.
Ахӕм зынгӕ ӕмӕ цымыдисаг программӕтӕ ӕмӕ проекттӕ царды рауадзыны нысанимӕ Цӕгат Ирыстоны минӕвӕрттӕ бадзырдтӕ бафыстой фиддонты системӕ «Мир»-ы генералон директор Владимир Комлевимӕ, уӕлӕмхасӕн ахуырады федералон центр «Машук»-ы директор Антон Сериковимӕ, Дунеон ахастдзинӕдты мӕскуыйаг паддзахадон институты ректор Анатолий Торкуновимӕ, ӕфснайӕн банчы Хуссар-Ныгуылӕйӕнаг хайады сӕрдар Анатолий Песенниковимӕ, медицинон компани «ПМК-МЕДЭК»-ы бындурӕвӕрӕг Юрий Протасовимӕ, Запорожьейы облӕсты губернаторы хӕстӕ рӕстӕгмӕ ӕххӕстгӕнӕг Евгений Балицкийимӕ, ӕндӕр структурӕтӕ ӕмӕ компаниты разамонджытимӕ.
Ныр та, кӕй зӕгъын ӕй хъӕуы, сӕйрагдӕр уыдзӕн уыцы бадзырдтӕ царды рауадзын. Уый та къухы куыд ӕфта, уымӕн не ‘ппӕт дӕр ӕвдисӕн уыдзыстӕм…
Ӕрмӕг бацӕттӕ кодта Сланты Аслан














