Онкологийы ныхмæ архайæг æппæтдунеон цæдисы хъæппæрисæй 2005 азæй фæстæмæ алы аз дæр 4 февралы дунейы сбæрæг кæнынц Онкологон низты ныхмæ тох кæныны бон.
Йе сбæрæг кæныны нысан у ацы фарстамæ æхсæнады æргом æрбаздахын æмæ адæмæн æмбарын кæнын, низ йæ афоныл базонын æмæ дзы рынчыны дзæбæх кæнын раздæр райдайын цас ахсджиаг у, уый.
Адæмæн сæ фылдæр цы низтæй амæлынц, уыдоны ‘хсæн онкологи ахсы дыккаг бынат, фыццаг бынаты та сты туджы зилдухы системæйы низтæ. Онкологи у социалон æмæ медицинон ахсджиагдæр фарстатæй иу. Дзырд «рак» у 100 низæй фылдæрæн сæ иумæйаг ном. Уыдон халынц адæймаджы организмы кæцыфæнды хай дæр.
Рак равзæры иунæг чырæгæй. Дзæбæх чырæг цалынмæ фехæла æмæ ракмæ раива, уæдмæ ацæуы бирæ къæпхæнтыл, уый у дæргъвæтин процесс. Уыцы ивддзинæдтæ æрцæуынц, адæймаг æрдзæй кæй рахæссы, ахæм аххосæгты æмархайды фæрцы. Хæлд чырæг рæзын райдайы, ахизы йæ арæнты сæрты æмæ ахæлиу вæййы буары иннæ оргæнтыл.
Онкологи расайынц:
– канцерогентæ, ультрафиолеты тынтæ æмæ æндæр ахæмтæ;
– химион канцерогентæ, зæгъæм, асбест, тамакойы фæздæг, мыстымарг, маргхъæстæ органикон буаргъæдтæ «афлоксинтæ» (уыдонæн сæ марг фæхæццæ вæййы, чи
алæууы, иуæй-иу ахæм продукттæм);
– биологон канцерогентæ, зæгъæм, иуæй-иу вирустæ æмæ бактеритæ цы хæцгæ низтæ расайынц, уыдон.
Адæймагæн, куыд хистæр кæны, афтæ онкологийæ фæрынчын уæвын тæссагдæр у.
Куыд рабæрæг, афтæмæй онкологи фæзынынæй тасдзинадæн йæ 30-35 проценты баст сты, адæймагæн йæ хæрина-джы æгъдау нывыл кæй нæ вæййы, уыимæ. Уымæй уæлдай, онкологи фæзыны тамакойы аххосæй, гепатит В, гепатит С-йы вирустæ æмæ ма æндæр вирустæ алыхуызон хæцгæ низтæ кæй расайынц, уый аххосæй, карз нозт æмæ, æппынвæстаг, алыварс чъизи экологийы, стæй æрдзæй рахæсгæ миниуджыты аххосæй. Уымæй уæлдай ма бæлвырд у ахæм хъуыддаг: онкологийы иуæй-иу хуызтæ, зæгъæм, риу кæнæ тъæнгты рак фæзынынц, адæймаг физикон æгъдауæй гыццыл куы змæла, уæд.
Онкологон низтæй адæймаджы æппæты хуыздæр хъахъхъæны йæ иммунитет. Уымæ гæсгæ ацы низтæ профилактикæйы хъуыддаджы сæйраг æргом аздахын хъæуы алфамбылай æрдзы сыгъдæгдзинад, фынджы æгъдауы нывылдзинад æмæ æнæниз цардыуагмæ. Адæймагæн йæ иммунитет фидар куы уа, уæд йæ зæронды бонтæм дæр
уыдзæн æнæниз, суанг абоны экологон æмæ эпидемиологон сагъæссаг уавæрты дæр.
Афтæмæй, уæхи хъахъхъæнут æмæ æнæниз ут.
Медицинон
профилактикæйы
республикон центр
