Ивгъуыд къуырийы цыппӕрӕмы нӕ республикӕйы Сӕргълӕууӕг БИТАРТЫ Вячеслав, министрадты ӕмӕ ведомствоты разамонджытимӕ кусӕг балцы уӕвгӕйӕ, бабӕрӕг кодта РЦИ-Аланийы ӕппӕты дӕрддзӕфдӕр район — Мӕздӕг. Амӕй размӕ Сӕргълӕууӕг Хицауады радон ӕмбырдтӕй иуы се ‘ппӕты размӕ дӕр сӕвӕрдта хӕс, цӕмӕй алы ног мӕйы дыккаг цыппӕрӕмы дӕр ӕнӕхъӕн боны дӕргъы кусой Мӕздӕджы районы. Цӕмӕй районы цӕрджытӕ сӕ лыггӕнинаг фарстатимӕ Дзӕуджыхъӕумӕ ма цӕуой.
Фыццаг нӕ Республикӕйы Сӕргълӕууӕг ӕмӕ Хицауады уӕнгтӕ бабӕрӕг кодтой станица Павлодольскаяйы цӕрӕг Алексей Тонкогубовы. Алексей у хуымӕтӕг зӕхкусӕг адӕймаг. Ис ын цӕхӕрадон — 15 сотыхы. Уыцы фынддӕс сотыхыл сӕвӕрдта цыппар хъӕрмуаты. Иуы дзы байтауы джитъритӕ, иннӕты та — пъамидор. Хъӕрмуӕтты Алексей кусы йӕ бинойнагимӕ. Йӕ ныхасмӕ гӕсгӕ, ӕххуырст адӕймаг лӕмбынӕг нӕ кусы, халсартӕм та сывӕллонау зилын хъӕуы.
«Мӕ куыстӕй разы дӕн. Мӕ фыдӕбонӕй уый фӕстӕ мӕ зӕрдӕ фӕрайы. Цы тыллӕг сисын, уый уӕйкӕнынмӕ аласын Пятигорскмӕ. Цалдӕр хатт афӕлвӕрдтон Дзӕуджыхъӕумӕ дӕр сласын, фӕлӕ мын пайда нӕу. Уымӕн ӕмӕ Кӕсӕг-Балхъары хъӕрмуӕттӕ дарджытӕ сӕ фӕллой ласынц Дзӕуджыхъӕумӕ, ныридӕгӕн сын ис сӕхи ӕлхӕнджытӕ. Тыхсӕм ӕрмӕстдӕр иунӕг хъуыддагӕй. Нӕ районы газы хӕдзарад хъӕрмуӕтты хицӕуттӕй бирӕтӕн ӕрӕхгӕдтой сӕ газы линитӕ. Ӕмӕ афтӕмӕй мӕн хуызӕн зӕхкусджыты 30 проценты сӕ куыст ныууагътой. Уый хыгъд нын сӕ бон бӕлвырд зӕгъын нӕу, махӕй сӕ цы хъӕуы, уый», — загъта Алексей Тонкогубов Битарты Вячеславимӕ ныхас кӕнгӕйӕ.
Фӕллойгӕнӕг адӕймагмӕ лӕмбынӕг байхъусгӕйӕ нӕ Республикӕйы Сӕргълӕууӕг загъта: «Алексейы хуызӕн кусджытӕ хъуамӕ дӕнцӕг уой айдагъ Мӕздӕджы цӕрджытӕн нӕ, фӕлӕ, Ирыстоны иннӕ районты гектартӕ чи ӕрцахста ӕмӕ хӕмпӕлы бын кӕмӕн фесты, уыдонӕн». Районы разамындӕн бабар кодта, цӕмӕй, йӕхи тугвӕллойӕ йӕ бинонты чи дары, уыцы адӕмты куыст къаддӕр хъыгдарӕг куыд уа. Уымӕй уӕлдай ма сын бахӕс кодта, цӕмӕй Мӕздӕджы районы хи хъарутӕй фӕллой кӕныныл чи архайы, уыдонимӕ йын скӕной фембӕлд. ӕмӕ уым семӕ бӕлвырд ӕрдзура сӕ тыхстаг фарстатыл.
«Ахӕм адӕмтӕн ӕмбарын кӕнын, сӕ бон кӕй у архайын алыхуызон федералон, регионалон грантты конкурсты. Уый тыххӕй та сын, фыццаджыдӕр, хъуамӕ мах ӕххуыс кӕнӕм», — фӕнысан кодта Битары- фырт.
Мӕздӕджы районы рагондӕр скъолатӕй иу у станица Черно- ярскаяйы хъӕууон скъола. 1911 азы йын бындур сӕвӕрдта уӕды паддзахы ӕфсады службӕгӕнӕг, есаул Захар Валаев. Уӕдӕй абоны онг скъола йӕ куыст нӕма баурӕдта.
Скъола гыццыл кӕй у (ӕдӕппӕт дзы ис ӕхсӕз кусӕн къласы), уымӕ гӕсгӕ дзы 114 сывӕллоны ахуыр кӕнынц дыууӕ радӕй. Скъоладзаутӕ айдагъ ацы станицӕйӕ не сты, фӕлӕ сыхаг станицӕтӕй дӕр. Уырдыгӕй сӕ ласы сӕрмагонд автобус. Скъолайы уавӕрмӕ ӕркӕсгӕйӕ, Битарты Вячеслав загъта, ацы скъолайы фарсмӕ, ӕнӕмӕнг, кӕй хъӕуы саразын ног, 300-350 сывӕллоны кӕм ахуыр кӕндзӕн, ахӕм скъола.
«Ацы аз уавӕртӕ нал амонынц, фӕлӕ иннӕ аз бӕлвырд ӕрдзурдзыстӕм ацы ран ног скъола саразыны тыххӕй. Уымӕн ӕмӕ нӕ сывӕллӕттӕ хъуамӕ ахуырадон фадӕттӕ ӕмӕ алыхуызон техникон ифтонггӕрзтӕй цух ма ӕййафой», — загъта скъолайы кӕрты ӕрӕмбырд уӕвӕг адӕмӕн Битары-фырт. ӕмӕ ӕмбӕлгӕ министрадӕн бахӕс кодта, цӕмӕй ацы фарстайыл ныридӕгӕн кусын райдайой.
Ацы бон ма Битарты Вячеслав фембӕлд Мӕздӕджы районы амалхъом адӕм ӕмӕ хъӕуты бынӕттон хиуынаффӕйады администрациты сӕргълӕуджытимӕ. Се ‘ппӕтӕн дӕр бар уыд нӕ Республикӕйы Сӕргълӕууӕгмӕ комкоммӕ фарст раттынӕн.
Хъӕуты хицӕутты фылдӕры катай ӕмӕ мӕт уыдысты баст фӕндӕгты уавӕримӕ, иннӕтӕн та — сывӕллӕттимӕ. Битары-фыртӕй куырдтой, цӕмӕй сын баххуыс кӕна сӕ хъӕуты рӕвдауӕндӕттӕ саразынӕн. Амалхъом адӕмы курдиат уыд, цӕмӕй сын хицауады ‘рдыгӕй ӕххуыс цӕуа кредиттӕ исгӕйӕ ӕмӕ, хаццоны цы зӕхх райстой, уымӕн хъалоны фиддон ма фӕфылдӕр уа.
«Ӕз ӕй хорз зонын, амалхъом адӕймаг йӕ райрӕзты рӕстӕг цы зындзинӕдтимӕ сӕмбӕлы, уый. Уымӕ гӕсгӕ уын фидарӕй зӕгъын, кӕд уӕ куыст уӕхицӕй уӕлдай искӕмӕн дӕр пайда хӕсса, уӕд уын Хицауадӕй уыдзӕн алывӕрсыг ӕххуыс. Зӕххы хъалонты тыххӕй та уын мӕ бон зӕгъын у уый, ӕмӕ хъалоны бӕрц уӕлдӕр кӕнинаг ничи у. Ууыл ныхас дӕр нӕ уыд. Фӕлӕ нӕ республикӕйы зӕххӕй чи пайда кӕны, уыдон хъалон хъуамӕ фидой иухуызон. Кӕннод чидӕр йӕ зӕххӕй, зӕгъӕм, милуан бакусдзӕн, хъалон та 300 сомы бафиддзӕн. Иннӕ та йӕ зӕххӕй сӕдӕ мины бакусдзӕн ӕмӕ хъалон бафиддзӕн 1000 сомы. Уый, мӕнмӕ гӕсгӕ, раст нӕу». Фӕстӕдӕр Битары-фырт фембӕлд районы цӕрджытимӕ, ӕркаст горӕт Мӕздӕджы санитарон уавӕрмӕ дӕр.
КАСАТЫ Аслӕнбег














