Республикæйы социалон æмæ экономикон рæзты стратегийы тыххæй дзæвгар цыд ныхас нæ республикæйы æхсæнады. Специалисттæ радыгай равзæрстой, цы къабæзтыл дихгонд цæуы, уыдон.
Знон та Национ наукон библиотекæйы æрныхас кодтой культурæйы къабазыл. Республикæйы культурæйы уавæрыл афæлгæст саразгæйæ, къабазæн дзуапдæттæг къамисты уæнгты специалисттæ цы ахсджиаг программæтæ бацæттæ кодтой, уыдоны фæдыл æхсæнадон байхъуыстыты архайдтой РЦИ-Аланийы культурæйы министры хæстæ рæстæгмæ æххæстгæнæг Къубалты Эльбрус, РЦИАланийы экономикон рæзты министры хæдивæг Цориты Алетæ, республикæйы алы районты Культурæйы хæдзæртты, музыкалон скъолаты, аивадон училищеты разамонджытæ, аивады кусджытæ, интеллигенцийы минæвæрттæ. Республикæйы рæзты стратегийы культурæйы къабазы разамонæг у Атайты Мæдинæ.
Хъыгагæн, абон æвæстиатæй цæуыл хъæуы бакусын, ахæм æркæсинаг фарстатæ культурæйы бирæ ис. Дæсгай азты нæ республикæйы культурæ цы «низтæй хъæрзы», уыдон хъуыдыгæнæг нæ уыд. Стæм хатт-иу амалхъомты дзыппы бæркадæй фарстатæ лыггонд æрцыдысты. Ныр паддзахады æххуысæй цы гæнæнтæ фæзындысты, уыдонæй ма спайда кæнын стыр фыдракæнд уыдзæн. Уый тыххæй та бакусын хъæудзæн дысфæлдæхтæй.
Атайты Мæдинæ куыд загъта, афтæмæй стратегийы программæ «Культурная среда»-йы фæлгæты 2024 азмæ республикæйы культурæйы бæстыхæйттæй сцалцæг кæндзысты 67 объекты, сывæллæтты аивадон скъолатæ æмæ аивадон училищетæ та 27 райсдзысты ног музыкалон уадынгæрзтæ æмæ, сæ хæрзхъæддзинадæй нырыккон домæнтæн дзуапп чи дæтдзæн, ахæм сфæлдыстадон кусæнгæрзтæ. Республикæйы арæзт æрцæудзæн Культурон рæзты центр. Уыдзæн дзы концертон зал, музейон комплекс, культурон-ахуырадон уагдон. Æртæ кинозалы сифтонг кæндзысты профессионалон кинотехникæйæ, бындуронæй сцалцæг кæндзысты театр «Саби»-йы бæстыхай, байгом кæндзысты 17 муниципалон библиотекæйы.
Программæ «Творческие люди» -йы нысан у, цæмæй нæ республикæйы цæрджытæй культурон мадзæлтты архайджыты нымæц дыууæ хатты фæфылдæр уа. Уый тыххæй хъæудзæн культурæйы кусджыты квалификаци фæуæлдæр кæнын, сфæлдыстадон кусджытæн хъæугæ мадзæлттæ саразын. 2024 азмæ ацы программæйы руаджы лæвæрд æрцæудзæн 6 гранты, сæрмагонд ахуырты руаджы сæ квалификаци фæуæлдæр кæндзысты 290 адæймаджы, хихъæппæрисадон къордтæй дæр 23-æн лæвæрд æрцæудзæн гранттæ. Нацийы иудзинад æмæ патриотон хъомылады тыххæй республикæйы уыдзæн 29 равдысты Уæрæсейы зындгонд нывгæнджыты æмæ сфæлдыстадон кусджыты аивадон куыстытимæ. Разамынд дæтдзысты музыкалон æмæ театралон хайады 3 дунеон, æппæтуæрæсеон æмæ æхсæнрегионалон сфæлдыстадон проектæн.
Нæ республикæйы музейтæ ног нымæцон æмвæзадмæ рахонынæн дæр бахъуыд сæрмагонд программæйы æххуыс. 2024 азмæ программæ «Цифровая культура»-йы руаджы нымæцон фæрæзтæ культурæйы къабазы фæфылдæр уыдзысты дæс хатты. Уый тыххæй нæм хъуамæ фæзына 500 виртуалон концертон залы, 550 равдыстадон проектæн нырыккон домæнтæм гæсгæ нымæцон амонджытæ кæм уа, ахæмтæ.
Ирон традицион культурæйы рæзтæн программæ «Народные художественные промыслы»-йы фæлгæты æртæ куыстуаты райсдзысты æхцайы æххуыс, бацæттæ кæндзысты равдыстытæ.
«Музеи и выставочные проекты»-йы размæвæрд хæстæ æххæст куы æрцæуой, уæд музеймæ цæуджыты нымæц фæфылдæр уыдзæн 14 проценты, музейты æвæрæнтæй та равдыстытæ фæфылдæр уыдзысты 12 проценты.
Стратегийы сæрмагонд бынат ахсы, нæ республикæйы культурон-историон цыртдзæвæнтыл нымад цы объекттæ сты, уыдон бахъахъхъæныны тыххæй программæ «Наследие Алании». Йæ фæлгæты арæзт æрцæудзæнис ахуырадон семинартæ æмæ æндæр ахсджиаг мадзæлттæ.
Культурæ æмæ аивады къабазы ахуырадон куыст парахатдæр кæныны фæдыл программæ «Одаренные дети» пайда уыдзæн РЦИ-Аланийы Сæргълæууæджы грантты руаджы курдиатджын сывæллæттæн аивадмæ фæндæгтæ гом кæнынæн. Сараздзысты сæрмагонд скъола курдиатджын сывæллæттимæ кусынæн. Бацæттæ кæндзысты мастер-класстæ, сфæлдыста- дон изæртæ аивады зындгонд кусджытимæ, артисттимæ, нывгæнджытимæ æмæ афтæ дарддæр.
Программæ «Поддержка профессионального искусства»-йæ барухс уыдзысты театр, музыкæ, нывкæнынад, кино æмæ кафты дæсныйады кусджыты минæвæртты зæрдæтæ. Рохуаты нæ баззадысты библиотекæтæ дæр. Сараздзысты ног системæ, кæцы чиныгкæсджытæн фадат дæтдзæн æнæкъуылымпыйæ информаци райсын æмæ дзы спайда кæнынæн.
Аланийыл саргъуыды 1100 азы сбæрæг кæныны тыххæй УФ-йы Президент Владимир Путин цы уынаффæ рахаста, уый сæххæст кæныны тыххæй дæр бахъуыд сæрмагонд программæ бацæттæ кæнын «1100- летие крещение Алании».
Куыдфæстагмæ, афтæ арæхдæр фехъусæм, нæ амалхъомтæ Ирыстоны культурæйæн кæй æххуыс кæнынц, уый. Аразынц бæстыхæйттæ, равдыстытæ, культурон мадзæлтты хæрдзтæ сæхимæ райсынц. Уыдонæн бузныг зæгъынæн стратегийы ис хицæн программæ «Большие осетины — малой родине». Хицæн хæрзиуæгæй аргъгонд цæудзысты сæ лæггæдты тыххæй.
Æхсæнадон байхъуыстыты архайджытæм цы фиппаинæгтæ уыд, уыдон къамисы уæнгтæ сæхимæ фæнысан кодтой æмæ сыл дарддæр бакусдзысты.
ХЕТÆГКАТЫ Оксанæ
