Чырыстон адæмæй бирæтæ ныртæккæ дарынц ком. Ахæм рæстæг комдарæг адæймагæн йæ хæрыны æгъдау вæййы æндæр. Æмæ, комдард уд сыгъдæггæнæг куыд у, афтæ æнæниздзинадæн дæр хъуамæ уа пайда. Цæмæй комдарæг адæймаджы æнæниздзинад хъыгдард ма æрцæуа, уымæн ис хæрыны раст æмæ пайдахæссæг бындуртæ.
- Комдарыны рæстæг сæйрагдæр свæййы, æвзалыдон хæринаг. Урсаг кæм уа, ахæм продукттæй пайдагонд цæуы хæрзчысыл, афтæмæй та урсаг организмы хъæуы æнæмæнг, хонгæ дæр æй кæнынц организмы «арæзтадон æрмæг», уымæн æмæ уый, æцæгæйдæр, афтæ у. Цæрæгойтæ цы урсаг дæттынц, ком дарыны рæстæг, уый у тобæгонд, фæлæ зайæгойты урсагæй пайдагæнæн ис. Зайæгойты урсаг кæй хонæм, уый дæттынц æнгузтæ, æхсынæнтæ, хъæдуры мыггаг, зокъотæ, къурупатæ, дзул, сояйы продукттæ, стæй денджызы продукттæ дæр — кальмартæ, креветкæтæ, мидитæ æмæ а.д. — урсагæй адон уæлдай хъæздыгдæр сты.
- Адæймаг фылдæр куы змæла, спортæй куы архайа, уæд комдарыны рæстæг, æнæмæнг, хъуамæ пайда кæна, энерги, тых чи дæтты, дæргъвæтин рæстæг адæймаг æфсæст кæмæй вæййы, ахæм продукттæй — макъаронтæй, къурупатæй, картофæй. Æрмæст зонут — тагъд чи афыцы, ахæм кастæ пайда не сты, адæймаг сæ тагъд афсæды, фæлæ дыууæ сахаты фæстæ вæййы æххормаг. Хонгæ дæр сæ афтæ кæнынц — «тагъд» æвзалыдæттæ. Уый бæсты равзарут, 15-20 минуты фыцын кæй хъæуы, ахæм геркулес. Кас фыцынмæ уын райсомæй рæстæг кæд нæ вæййы, уæд геркулес æхсæвæй райсоммæ уазал доны бауадзут, стæй йæ райсомæй æрмæстдæр ахъарм кæнут æмæ уæ кас — цæттæ.
- Салаттæ хорз у оливкæты зетиимæ сæмхæццæ кæнын. Тæбæгъы дзаг салатмæ бафтауын хъæуы иу стыр уидыджы дзаг оливкæты зети.
- Комдарыны рæстæг æмбæлгæ бæрцытæй пайда сты æнгузтæ, стæй хус дыргътæ — курага, сау чылауы, финиктæ. Се ‘ппæты дæр ис бирæ калоритæ, уымæ гæсгæ бафсæдынæн сты хорз. Æмбæлы дзы æнæуи хæрын, кæнæ та кастыл æфтауын.
- Сæкæры бæсты пайда кæнут мыдæй. Æфтауын æй æмбæлы, кастæм, цаймæ. Адæймаг нард кæмæй кæны æмæ сойаг æгæр бирæ кæм ис, ссадæй конд алыхуызон ахæм адджинæгты бæсты хорз сты, маст чи уа, ахæм шоколад, мармелад, хус дыргътæ.
- Æнæмæнг, алы бон дæр хæрын хъæуы халсартæ æмæ дыргътæ (æрмæст фыхæй нæ). Хорз у халсартæй скæнын салат, кæд уæ фæнда, уæд æм æмбæлы бафтауын зокъотæ, хæдуры мыггаг, кальмартæ, æнгузтæ, хус дзулы къæбæртæ, иу исты дыргъ æмæ йыл ныккæнын оливкæты зети.
- Комдарæг адæймаг æххормаг хъуамæ ма уа, фæлæ йæ хæрыны хъуыддаг хъæуы рацаразын, иу хæрдæй иннæмæ-иу бирæ рæстæг куыд нæ рацæуа, афтæ. Афтæмæй хæринагтайæн системæ кусдзæн хуыздæр æмæ рæвдздæр, гастрит, ахсæны æндæр низтæй адæймагæн тæссаг нæ уыдзæн.
- Комдарæг адæймаг æгæр нард куы уа, уæд ком дарыны рæстæг хъуамæ æххæст кæна бæлвырд уагæвæрдтæ, цæмæй ноджы нæ фæнарддæр уа, уый тыххæй:
— фыццаджыдæр, изæрырдæм фæкъаддæр кæнын хъæуы æвзалыдоны хæринагæн йæ бæрц, уымæн æмæ ахæм хæринаг у тыхдæттæг, изæрырдæм та уыцы тых нал фæхъæуы, куы уа, уæд æй организм «æмбырд кæндзæн» æмæ адæймаг снард уыдзæн; уымæ гæсгæ, макъаронтæ, къурупатæ, пырындз, картоф, ссадæй конд хæринæгтæ, дзул, адджинæгтæ изæрæй хæрын нæ хъæуы;
— изæры хæрын æмбæлы хъæдуры мыггагæй кæнæ халсартæй конд хæринаг, катлеттæ, лыстæггонд дзидза фыхæй, халсартæ кæнæ хъæдуры мыггæгтæй конд хъæрмхуыппытæ (картоф, къурупатæ æмæ макъаронтæ дзы куыд нæ уа, афтæ);
— æхсæвæр хæрын æмбæлы, бахуыссынæй 3-4 сахатæй раздæр.
Афтæмæй æнæниз ут, æмæ уæ комдарын хъабыл уæд!
Медицинон
профилактикæйы
республикон центр
