Æрæджы нæ республикæйы зындгонддæр ахуыргæндтæ сæмбæлдысты Цæцæны республикæйы сæйраг горæт Грознайы. Уыдон архайдтой Хуссайраг наукон организациты ассоциацийы коордаинацигæнæн советы æмбырды. Арæзт æрцыд Уæрæсейы Наукæты академийы руаджы, баст уыд Уæлахизы 80 азимæ, æркастысты бæстæйы Хуссайраг хайы социалон-экономикон рæзты тыхстаг фарстатæм.
Рæгъмæ рахастæуыд бæстæйы Хуссайраг хайы наукон центртæ æмæ
институтты хæдхуыздзинад æмæ размæ цæуыны фадæттæ. Æмбырды архайдтой Уæрæсейы Наукæты академийы Президент Геннадий Красников, Уæрæсейы Хуссайраг хайы регионы ахуыргæндтæ, бæрнон адæймæгтæ. Цæгат Ирыстоны наукон делегацийы уæнгтæ уыдысты Цыбырты Алексей, Лолаты Алан, Верæ Абатурова, Владислав Заалишвили, Æлборты Иван.
Форумы ахадындзинадыл дзурæг у бæстæйы Наукæты академийы Президент Геннадий Красниковы, Цæцæны республикæйы Сæргълæууæг Рамзан Кадыровы, Уæрæсейы Президенты æххуысгæнæг Руслан Эдельгериевы раныхæстæ, арфæйы сидтытæ. Рамзан Кадыров куыд радзырдта, афтæмæй бæстæйы Хуссайраг хай æвзары комплексон иумæйаг программæхъуаг, уый руаджы ахуыргæндты хъомыс райрæзид. Геннадий Красников куыд фæбæрæг кодта, афтæмæй Хуссайраг хайы зынгæ фылдæр адæм цæры, Уралы фæстæ чи цæры, уыдонимæ абаргæйæ. Уымæ гæсгæ сæ экологион æмæ социалон тыхстдзинæдтæ фылдæр сты.
Руслан Эдельгериев куыд радзырдта, афтæмæй Хуссайраг хай æййафы
нуазыны доны кадавардзинад, уый баст у мæры æвзæрырдæм зынгæ ивддзинæдтимæ. Доны фæрæзты тыхстдзинад аиуварсгæнæн ис донуæттæ аразгæйæ. Райдайын хъæуы чысыл цæугæдæтты гуырæнтæй, экологион хуызы закъонæвæрынад сфидар кæнынæй. Цыбырты Алексей æмæ Æлборты Иван рæгъмæ рахастой Ирыстоны экологион фæрныгад сфидар кæныны фарстатæ æмæ фидар рæзтмæ рахизыны нысантæ.
Ахуыргæндтæ æрхастой, цæугæдон Терчы чъизидзинæдтимæ баст дæнцæгтæ, цæугæдон йæ фæндаг кæны Хуссайраг хайыл, йæ донуаты чъизидзинæдтæ комкоммæ ахадынц зæххы æмæ мæры бын биологон массæйыл. Биосферæйы хæйттæ – атмосферæ, гидросферæ, литосферæ æппынæдзух сты æвзæрырдæм зынгæ ивддзинæдты хайы, уыцы æууæлтæ рæзынц æмæ тынг æвзæр ахадынц цæрджытыл. Хуссайраг хайы фидар рæзты наукон политикæ нырмæ кæй нæй, уый йæ фæстæ расайдзæн хæххон æмæ быдырон тæссагдзинæдтæ.
Хæххон хайы экологион уæз нымад кæй нæ цæуы, йæ экологион фæрæзты хъомыс лæмæгъ кæй у, уыдæттæ туристты уылæнæн цæгаткавказаг зылды æвзарын кæндзысты тæссаг фæстиуджытæ. Нæ хæхты тынг бирæ сты минералон донгуырæнтæ, дзæбæхгæнæн комплекстæ. Фæлæ ничи зоны, хæхбæсты æрдзон-техногенон тæссагдзинæдты бæрц. Æппæт уыдæттæ сты ахъуыдыйы аккаг.
Терчы цæугæдоны экологион чъизидзинæдтæм ахæсгæ сты згъæрты æппарæццæгтæ, сгарæн куысты æппарæццæгтæ дæр донмæ ранхъæвзынц, нефты куыстады чъизитæ, хоры продукцийы хауæццæгтæ – уыдон сты Цæгат Ирыстоны, Кæсæг-Балхъары, Хъæрæсе-Черкессты, Стъараполы крайы, Цæцæны æмæ иннæ регионты архайды фæстиуджытæ.
Ахуыргæндтæ бæстон æрдзырдтой вазыгджын фарстатыл, рахастой, æнæскæнгæйæ баззайæн кæмæн нæй, ахæм уынаффæтæ, фæндæттæ.
Æлборты Иван,техникон наукæты доктор, профессор
