«Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университетæн, раздæры Терчы адæмы ахуырады институтæн, бындур æвæрд куы ‘рцыд, уæдæй абонмæ нæм ис историон факультет. Йæ нысан — Фыдыбæстæйы истори зонынæн ахуыргæндтæ цæттæ кæнын. Абоны фæлтæртæ дарддæр хæццæ кæнынц, хистæртæ цы хорз фæтк ныууагътой, уый. Ныртæккæ факультеты цæттæ кæнынц историйы ахуыргæнджыты, кæнынц наукон-иртасæн куыст. 54 ахуыргæнæгæй 10 сты профессортæ, 36 та — историон наукæты кандидаттæ”. — Ацы ныхæстæй, ЦИПУ-йы ректор Огъуаты Алан райдыдта нæ республикæйы Сæргълæууæг Сергей МенЯйло æмæ университеты историон факультеты студентты фембæлд наукон библиотекæйы бæстыхайы.
Фæсивæдимæ рауад æргом æмæ зæрдæбын ныхас. — Махæй алчидæр, æнæмæнг, уарзы йæ Райгуырæн бæстæ. Абон хуымæтæджы нæ фембæлдыстæм. Куыд зонут, афтæмæй нæ республикæйы ис бирæ историон цыртдзæвæнтæ, кæцыдæртæ дзы кæронмæ иртæст нæма ‘рцыдысты, æнусты сæрты нæм чи ‘рцыд, уыцы хæзнатæ хъуамæ рохуаты ма уой. Уымæ гæсгæ мæм ис ахуырдзау фæсивæдмæ стыр куырдиат, — загъта республикæйы Сæргълæууæг. — Хорз уаид, æрыгон лæппутæ æмæ чызджытæ, нæ Райгуырæн бæстæйы истори арфдæр базоныны нысанимæ куы абалц кæниккой нæ республикæйы кæмттæм, куы сбæлвырд кæниккой рагон цыртдзæвæнты равзæрд, уый сын нымад уаид, куыд иртасæн куыст. Кæй зæгъын æй хъæуы, ацы хъуыддаджы семæ уыдзысты нæ республикæйы Культурæйы министрады, Туризмы райрæзты комитеты æмæ Историон-культурон исбонады цыртдзæвæнтæ бахъахъхъæныны республикон комитет. Архивы æвæрæнтæ æмæ нырыккон гæнæнтæ баиу кæнгæйæ, саразæн уыдзæн хъæздыг цымыдисаг каталог. Цы бирæ уазджытæ нæм цæуы, уыдонæн æнцондæр æмбарынæн, ахæм бынæтты хи куыд дарын хъæуы, уый æмæ æндæр зонинæгтимæ фыст фæйнæджытæ бафидар кæнын хъæудзæн, ахæм, незамантæй лæууæг цыртдзæвæнтыл. Ноджы ма дзы хъæудзæн бафыссын, иртасæн куыст чи бакодта, уыцы студент æмæ йæ разамонæджы мыггæгтæ дæр. Бирæ азты фæстæ, чи зоны, ардæм æрбахонат уæхи кæстæрты æмæ уыдоны хъæбулты дæр.
Зынæй дзы ницы ис, фæлæ уæм хъуамæ уа фæндон æмæ разæнгарддзинад, — загъта Сергей Меняйло. Фæстæдæр, йæ куырдиатмæ гæсгæ, залы бадæг фæсивæдæй ацы куыстмæ йæ ныфс чи хæссы, кæй фæнды йæ фыдæлты зæххы истори бындуронæй базонын, уыдон сыстадысты. Сергей Меняйло бахæс кодта профилон комитеттæн, цæмæй сæ къордтæ скæной, сбæрæг кæной маршруттæ. Алывæрсыг æххуыс сын кæй уыдзæн хицауады ‘рдыгæй, уымæй сын ныфсытæ бавæрдта.
— Иумæйаг хъарутæй историон зæрдылдарæн бынæттæ бахъахъхъæнæм, кæй цалцæг, кæй та ногæй рацаразыны хъуыддагимæ сæ рæстæгмæ æрæхгæнын бахъæудзæн. Дзурдзыстæм нæ зæдбадæн кувæндæттыл, нæ удварны хæзнатыл, цæмæй æнусты сæрты ма фесæфой, — загъта республикæйы Сæргълæууæг.
Фæстæдæр Сергей Меняйло фæсивæды фарстытæн дзуаппытæ радта. Цæстуарзон хистæр йæ кæстæртæн амыдта, размæцыдæн ахсджиаг кæй у фидар сæрызонд, рæстдзинадыл æвæллайгæ тох.
— Иугæр дæ хъуыдытæ, дæ принциптæ раст сты, уый фидарæй зоныс, уæд æнæ къуылымпыйæ размæ цу, фæстæмæ фæкæс-фæкæсгæнгæйæ уæлахиз нæ фендзынæ, — зæгъы республикæйы Сæргълæууæг студенттæн.
Акъуаты Батрадз йе ‘мбæлтты номæй, «госпитæлон уæлмæрд» кæй хонынц, сæдæгай æфсæддонты ингæнтæ кæм сты, уый мемориалы хуызы бахъахъхъæнынæн ракуырдта æххуыс. Сергей Меняйло фидарæй загъта , йæ бынат аивгонд кæй æрцæудзæн. — Нæ ивгъуыд рох кæнæн нæй, фæлæ ма уæхæдæг ахъуыды кæнут, нæ горæты уый бæрц мемориалон комплекстæ куыд кæнæн ис? Фыдыбæстæ алы азты хъахъхъæнджытæн хъæуы иумæйаг ахæм номарæн бынат равзарын, — уыд йæ дзуапп.
Фæсивæды фарстытæ баст уыдысты транспортон инфраструктурæимæ, Дзæуджыхъæуы æддаг бакастимæ, амалхъомадимæ. Сæрмагонд æфсæддон операцийы тыххæй дзургæйæ, вице-адмирал загъта, ныртæккæ сæйрагдæр кæй у, не ‘фсæддонты бахъахъхъæнгæйæ, нæ размæ æвæрд хæстæ кæронмæ сæххæст кæнын.
Гугкаты Жаннæ
Къамтæ систа
Хъайырты Дианæ
