Нæ республикæйы экономикон райрæзты фарстатæ, фыццаградон инвестицион проекттæ æмæ æндæр ахсджиаг фарстатыл ныхас цыд РЦИ-Аланийы экономикæйы министр Кучиты Зауыр æмæ дзыллон хабархæссæг фæрæзты минæвæрттимæ фембæлды рæстæг.
Ивгъуыд азимæ абаргæйæ, 2023 азы Цæгат Ирыстоны экономикæмæ инвестицитæ цас æрбацæудзæн?
— Æрвылаз дæр, национ рейтингы нæ республикæ хуыздæртимæ нымад æрцæуы. Зæгъæм, 2022 азы, инвестортæ фылдæр се ‘ргом кæдæм здахынц, уыцы 34 регионы номхыгъды мах уыдыстæм 14-æм рæнхъы. Социалон къабазы æмæ æндæр æфтиæгты фæрцы ивгъуыд аз инвестицитæ æрбацыд 43,3 миллиард сомы, кæнæ 8,4 проценты фылдæр. 2023-2025 азты та инвестицитæ нæ экономикæ æмæ социалон къабазмæ 6,7 проценты фæфылдæр уыдзысты.
— Инвестицион проектты ‘хсæн ахсджиагдæртæ кæцытæ сты, стæй сын æхца цас бахъæудзæн?
— Æхсызгонæй зæгъдзынæн, ныртæккæ 37 егъау инвестицион проектыл кæй цæуы куыст, сæ аргъ у 30 миллиард сомы бæрц, уымæй уæлдай ма 17,6 миллиард сомы аргъ фондз инвестицион проекты æнæмæнгæй царды уагъд æрцæудзысты.
Мæздæджы районы арæзт æрцæудзæн стыр агрокомплекс цалдæр дæлхайадимæ. Æхсынæнæй, рапсæй, нартхорæй, сояйæ, горчицæйæ зети кæм кæной, уыцы завод суткæмæ дæтдзæн 200 тоннæйы хъæугæ продукци.
Комплексы дыккаг завод та цæттæ кæндзæн æмхæццæ холлæгтæ фосдарынады къабазæн. Æппæт хъарутæй куы æркуса, уæд сахатмæ уадздзысты 5 тоннæйы холлаг. Ацы проекты аргъ у 2,7 миллиард сомы.
Ныртæккæ кондитерон, æхсыры продукци, косметикæ, гæрзтæхсæн, суанг фармацевтикæйы къабæзты æхсызгонæй хъæуы, моноглицеридтæ кæй хонынц, уыцы æфтауинæгтæ. Уæрæсейаг æхсынæны сыгъдæггонд зети æмæ глицеринæй кæм пайда кæндзысты, уыцы ног куыстуат «Эмлан»-ы уадздзысты цалдæр хуызы моноглицеридтæ. Проекты иумæйаг аргъ у 4 миллиард сомы.
Ацы æмæ æндæр проектты фæрцы нæ республикæ схиздзæн бæрзонддæр экономикон æмвæзадмæ.
Туризм, транспорт, агропромышленнон комплексы райрæзтæн иумæйагæй лæвæрд æрцæудзæн 64 миллиард сомæй фылдæр.
Иугæр арæзт куы æрцæуой, уæд 2030 азмæ æнæбюджетон æхцатæ æрбаздахдзыстæм 54 миллиард сомы, авд мин адæймагæн та фæзындзæн куысты ног бынæттæ.
Хæстæгдæр рæстæг РЦИ-Аланийы æркусдзæн балергæсаджы селекцион центр, фæуæрæхдæр уыдзæн дыргъдæтты фæзуат. Халсартæ афæдзмæ 50 мин тоннæйы фылдæр уыдзæн, базарадмæ афæдзмæ æрвитдзыстæм 30 мин тоннæйы фылдæр кæсаджы хуызтæ.
— Туризмы къабазы ма цы ивддзинæдтæ æрцæудзæн?
— Дарддæр арæзтадон куыстытæ цæудзысты туристон-рекреацион комплекс «Мамысон»-ы, куыст цæуы æппæтрæстæгон-тематикон «Аланыстон парк»-ы, 2025 азмæ, цæмæй туристты нымæц фæфылдæр уа, уый тыххæй нæм Дыгургомы фæзындзæн туристон-рекреацион комплекс «Хæххон Дыгур».
Бирæ ивддзинæдтæ æрцæудзæн промышленнон къабазы дæр.
Ныхас ныффыста
Гугкаты Жаннæ
