Ӕнусы ӕмбис — зӕрдиаг фӕллой

0
492

Ӕнӕзӕрдӕхудт куысты фӕрцы йӕ дӕсныйады бӕрзӕндтӕм чи схизы, уыдонӕн стыр кад кӕны фӕллойадон коллектив. Цӕмӕй адӕймаг йӕ куыст иттӕг хорз ӕххӕст кӕна, уый тыххӕй хъуамӕ уа фӕразон ӕмӕ тырна йӕ зонындзинӕдтӕ фылдӕр кӕнынмӕ. 1969 азы ӕнӕххӕст бӕрнондзинады ӕхсӕнад «Газпром газораспределение Владикавказ»-ы дзӕуджыхъӕуккаг хайадмӕ кусынмӕ ӕрбацыд Борис Павлов ӕмӕ уӕдӕй нырмӕ йӕ равзӕрст дӕсныйадыл йӕ зӕрдӕ нӕ сивта. Ӕнусы ӕмбис иу ран кусгӕйӕ, газуарӕн ифтонггӕрзты куыст иттӕг хорз базыдта. Йӕ бӕрны цы кусӕнгӕрзтӕ ис, уыдонӕй иумӕ дӕр фау никуы ничи ӕрхаста. Фӕлтӕрддзинад адӕймагмӕ уайтагъд нӕ фӕзыны. Цӕмӕй дӕ дӕсныйады лыстӕг фӕзилӕнтӕ рахатай, уый тыххӕй дӕ бирӕ цыдӕртӕ бавзарын хъӕуы.

Павловы газуадзӕн куыстуатмӕ слесыры ахуырдзауӕй куы райстой, уӕд ын дӕсны специалисттӕ Михаил Ходаковский, Валентинӕ Цыганкова ӕмӕ Виктор Корнилов сӕ фӕлтӕрддзинадӕй куыд хай кодтой, уый абон ӕхсызгонӕй ӕрымысы. Фӕстӕдӕр дӕсныйады бӕрзӕндтӕм тырнӕг лӕппу фӕсаууонмӕ ахуыр кӕнынмӕ бацыд Мӕскуыйы газы хӕдзарады техникуммӕ ӕмӕ йӕ каст фӕци ӕнтыстджынӕй. Уый фӕрцы Павлов йӕ зонындзинӕдтӕ фӕфылдӕр кодта ӕмӕ раздӕрау йӕ куысты хӕстӕ ӕнӕзӕрдӕхудтӕй ӕххӕст кодта.

Ацы куыстуаты специалисттӕ зилынц Дзӕуджыхъӕуы газуадзӕн ифтонггӕрзтӕм, фӕлӕ сӕ хатгай хъӕууон районтӕ дӕр бацагурынц. Фӕстӕдӕр ӕвзыгъд слесыры сӕвӕрдтой газуарӕн объекттӕн лӕггад кӕныны мастерӕй, ӕртын азӕй фылдӕр та Павлов ахсы дӕлхайады хистӕр мастеры бынат.

Фӕстаг рӕстӕг наукӕ ӕмӕ техникӕйы цы ивддзинӕдтӕ ӕрцыд, уыдон ӕрдзон газы къабазыл дӕр фӕбӕрӕг сты. Раздӕримӕ абаргӕйӕ, бирӕ фылдӕр зонындзинӕдтӕ чи домы, ныртӕккӕ газуадзджытӕ пайда кӕнынц ахӕм ахъаззаджы ифтонггӕрзтӕй. Дӕсны специалист Павлов иудадзыг архайы раззагдӕрты ӕмрӕнхъ уӕвыныл ӕмӕ йӕ дӕсныдзинады къӕпхӕн уӕлдӕр кӕныныл. Газуарӕн ифтонггӕрзты мастер Сергей Титков Павловы тыххӕй зӕгъы:

— Арӕх Павловимӕ алыхуызон хӕслӕвӕрдтӕ иумӕ ӕххӕст кӕнӕм, ӕмӕ йын йӕ куыстӕй никуыма ничи рахъаст кодта. Йӕ хъӕздыг фӕлтӕрддзинадӕй йе ‘мкусджытӕн хай кӕны рӕдауӕй. Уӕлдай вазыгджындӕр куыст кӕм вӕййы, уырдӕм ӕй барвитынц, ӕмӕ алы хатт дӕр йӕ хӕслӕвӕрдтӕ ӕнаиппӕй сӕххӕст кӕны. Павловы хуызӕн ӕвзыгъд специалисттӕй цыфӕнды коллектив дӕр сфидаудзӕн.

Борис Павловӕй фӕстӕмӕ ма куыстуаты дӕсныдӕр специалисттӕ сты газуарӕн ифтонггӕрзтӕн лӕггад кӕныны слесыртӕ Николай Калаушин, Дмитрий Комиссаров, машинист Акъоты Славик, Лекъты Регинӕ, Сихъоты Хадзымурат ӕмӕ иннӕтӕ. Уыдоны фӕрцы дзыллӕтӕ удӕнцой артагӕй пайда кӕнынц ӕнӕкъуылымпыйӕ.

Ӕмӕ ма цалдӕр фиппаинаджы ӕрдзон газы тыххӕй

Зӕххы арфы органикон буаргъӕдты ӕмбийынады фӕрцы чи сӕвзӕрд, уыцы ӕмхӕццӕ газтӕ нымад сты ӕрдзон газыл. Арӕх ӕрдзон газ бамбырд вӕййы зӕххы бын иу километрӕй цалдӕр километры онг арфы, иуӕй-иу цъассыты ӕрфӕн та у 6 километрӕй фылдӕр.

Уӕрӕсейӕ уӕлдай ма ӕрдзон газы егъау ӕвӕрӕнтӕ ис Ираны, Туркменийы, Азербайджаны, Персы донбакӕлӕны бӕстӕты ӕмӕ Америчы Иугонд Штатты.

XIX ӕнусы астӕу немыцаг химик Роберт Бунзен газы судзӕнгарз куы ӕрхъуыды кодта, уӕд газӕй пайда кӕнын райдыдтой артаджы хуызы.

Революцийы размӕ Уӕрӕсе ӕрдзон газӕй нӕ пайда кодта (газы ӕвӕрӕнтӕ дзы кӕй ис, уый кӕд ахуыргӕндтӕ бавдыстой, уӕддӕр). Ӕрмӕст 1917 азы Октябры революцийы фӕстӕ советон Уӕрӕсейы разамынд специалисттӕн бахӕс кодта газӕй спайда кӕнын бафӕлварын. Ивгъуыд ӕнусы 30-ӕм азты кӕроны онг нӕ бӕстӕйы газы промышленност нӕ уыд.

Ӕрдзон газ нӕ республикӕйы цӕрӕн бынӕттӕй ӕппӕтӕй раздӕр ӕрбахӕццӕ Дзӕуджыхъӕумӕ. Уый уыди 1954 азы. Уымӕй размӕ канд хъӕуккӕгтӕ нӕ, фӕлӕ горӕтӕгтӕ дӕр сӕ хӕдзӕртты пецты арӕхдӕр ӕндзӕрстой суг ӕмӕ фӕтӕген. Дзыллӕтӕ ахуыр кӕуыл нӕ уыдысты, уыцы газы аххосӕй адӕмыл райдианы цыди фыдбылызтӕ.

Ныртӕккӕ цӕгатирыстойнӕгты нӕуӕдз проценты пайда кӕнынц ӕрдзон газӕй. Нӕ республикӕйы канд быдырон нӕ, фӕлӕ хохаг хъӕутӕм дӕр газ бахӕццӕ. Рӕхджы Горӕтгӕрон, Ӕрӕфы ӕмӕ Алагиры районты зынвадат хъӕуты цӕрджытӕ дӕр газӕй пайда кӕнын кӕй райдайдзысты, ууыл зӕрдӕ дарӕн ис.

Хӕблиаты Олег

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here