«Зынаргъ газет «Рӕстдзинад»-ы редакци! Куыд уӕ иузӕрдион газеткӕсӕг, афтӕ мӕм ис иунӕг куырдиат сымахмӕ. Хъуыддаг уый мидӕг ис, ӕмӕ бирӕ азты размӕ «Рӕстдзинад»-ы мыхуыргонд ӕрцыдысты номдзыд богал Хӕдарцаты Асланы тыххӕй журналист Дыгъуызты Тенгизы мысинӕгтӕ. Мӕ зӕрдӕмӕ афтӕ тынг фӕцыдысты ӕмӕ сӕ ралыг кодтон газеты фарсӕй. Уал азы сӕ фӕхастон мӕ риуы дзыппы. Фӕлӕ, хъыгагӕн, газеты гӕххӕтты хӕрзхъӕддзинад уӕд, дӕсгай азты размӕ, цауддӕр уыдис, ӕмӕ мӕ дзыппы кӕй фӕхастон, уый ныббур ис, ныскъуыдтӕ. Кӕд гӕнӕн ис, уӕд ма сӕ ногӕй ныммыхуыр кӕнут.
КОЗАТЫ Анатоли, аразӕг, г. Алагир
Редакцийӕ: Мах ссардтам уыцы мысинӕгты авторы — газет «Рӕстдзинад»-ы раздӕры кусӕджы, ӕмӕ уый ӕххуысӕй ӕххӕст кӕнӕм нӕ газеткӕсӕг Козайы-фырты куырдиат. Дӕлдӕр мыхуыр кӕнӕм журналист ӕмӕ поэт Дыгъуызты Тенгизы мысинӕгтӕ, нӕ зынгхуыст хъӕбысӕйхӕцӕг Хӕдарцаты Асланы тыххӕй.
Ехх, ӕвӕдза, куыд дурзӕрдӕ ӕмӕ ӕгъатыр уыдис номдзыд бӕгъатыры хъысмӕт, куыд бауарзта йӕ цӕст домбӕйттӕ, зӕрдӕхӕлар лӕппуйы цардӕй айсын. О, ӕвгъау уыд мӕлынӕн Аслан. Цас кад, ӕмӕ ма цас намыс скодтаид йӕ райгуырӕн Ирыстонӕн, йӕ иубӕстон адӕмӕн. Фӕлӕ…
Аслан ӕмӕ йӕ кӕстӕр ӕфсымӕр Махарбег, стӕй сӕ тренер Дедегкаты Хъазыбегимӕ базонгӕ дӕн 1987 азы. Журналисты йӕ къӕхтӕ кӕдӕм нӕ ахӕссынц, ӕмӕ ӕз дӕр «Рӕстдзинад»-ы уӕды редактор Хъаныхъуаты Валодяйы фӕндонмӕ гӕсгӕ, сӕрды командировкӕйы ацыдтӕн Ирыстоны рӕсугъддӕр туристон базӕтӕй иу — Дзинагъамӕ.
Уыцы рӕстӕджы ам сӕ фӕллад уагътой Хӕдарцаты ӕфсымӕртӕ, сӕ тренер Дедегкаты Хъазыбегимӕ. Уайтагъд бахӕлар стӕм. Мӕн дисы ӕфтыдта номдзыд ӕсымӕрты уӕздан ӕмӕ хумӕтӕгдзинад, сӕ зӕрдӕхӕлар ахаст, сӕ уды рӕсугъддзинад.
Хӕдарцаты ӕфсымӕртӕм ӕввахс цардтӕн, ӕмӕ-иу хур йӕ был нӕма сдардта, афтӕ-иу уыдон уӕдмӕ сӕ тренировкӕтӕ ахицӕн кодтой, иумӕ-иу сихор скодтам, ӕмӕ-иу Аслан уайтагъд йӕ разы нардты фӕйнӕг авӕрдта, ӕмӕ-иу худгӕбылӕй сдзырдта:
— Абон уӕ чи у, мӕ ныхмӕлӕууӕг, уый ма ӕрбадӕд!
Ӕз-иу мӕхи фӕлӕг кодтон, ӕмӕ-иу ӕрбадтӕн йемӕ хъазыныл, фӕлӕ-иу мӕ уый уайтагъд амбылдта, ӕмӕ-иу цӕмӕй ма фӕхъыг уыдаин, уый тыххӕй-иу мын рӕвдаугӕ ме уӕхскыл йӕ къух ӕрӕвӕрдта, ӕмӕ-иу мын мидбылхудгӕ загъта:
— Уӕллӕй, абон мӕм знонӕй хъӕддыхдӕр фӕлӕууыдтӕ. Афтӕ куы хъазай, уӕд мӕ нымбулдзынӕ, ӕвӕццӕгӕн.
Ӕз-иу ӕй баййардтон, зӕгъын, Аслан, уӕддӕр америкаг богал Шеры куыд абырстай, куыд ыл фӕуӕлахиз дӕ? Аслан мӕм ницы дзырдта, стӕй мӕ разы ӕрлӕууыд, ӕмӕ мӕ ӕнӕнхъӕлӕджы уӕлдӕфмӕ фелвӕста, ӕмӕ мӕ цъӕх нӕууыл мӕ уӕнтыл авӕрдта. Уый фӕстӕ мӕ фарсмӕ ӕрбадт ӕмӕ мын сабыр, фӕлмӕн хъӕлӕсӕй радзырдта:
— Уый уыдис Японы кӕронбӕттӕн ерысты, уӕд мӕ ныхмӕлӕууӕг уыдис номдзыд америкаг богал Шер. Ӕвӕццӕгӕн, алы фембӕлды агъоммӕ дӕр, ахӕм богал нӕй, йӕхимидӕг чи нӕ фӕтыхсы. Кӕй зӕгъын ӕй хъӕуы, тыхстӕн ӕз дӕр. Зыдтон ӕй: уыдзӕн карз спортивон тох. Мӕнӕй тынгдӕр та тыхстысты мӕ тренертӕ, стӕй ме ‘фсымӕр Махар. Дыккаг бон рахызтӕн гауызмӕ. Ӕрлӕууыдыстӕм кӕрӕдзийы ныхмӕ. Ӕз банкъардтон, мӕ ныхмӕлӕууӕг дӕр хуыздӕр уавӕры кӕй нӕ уыдис, уый. Ӕмӕ мын уый ме ‘уӕнгты ныфс бауагъта. Ӕнцон нӕ уыдис, фӕлӕ йыл фӕуӕлахиз дӕн.
Хӕдарцаты номдзыд бӕгъатыр Асланы диссаджы хӕдӕфсармдзинадӕн ма ӕвдисӕн уыдис, мӕнӕ ахӕм цау. Иу изӕр, турбазӕйы йӕ фӕллад чи уагъта, уыдонӕн арӕзт ӕрцыд хъазт. Махар ӕмӕ йӕм ӕз нӕхи арӕвдз кодтам, Аслан та уыцы рӕстӕджы ӕрвылхаттау йӕ тренер Хъазыбегимӕ хъазыдис нардтӕй. Аслан нын нӕ фӕнд куы базыдта хъазтмӕ цӕуӕм, уый, уӕд нын цӕхгӕр загъта, ӕз нӕ цӕуын, зӕгъгӕ, фӕлӕ йӕ уӕддӕр мах сразы кодтам ӕмӕ йӕ ракодтам. Хъазты ирон уӕйгуытӕарӕзт лӕппу фӕцыд иу ӕвзонг киеваг чызджы зӕрдӕмӕ ӕмӕ Асланы баййардта, мемӕ, дам, хъуамӕ ракафай. Аслан ныфсӕрмытӕ ис, иу каст чызгмӕ кодта, иннӕ — махырдӕм. Фӕлӕ йын украинаг къӕйных чызг йӕ къухыл барджын хӕст ракодта ӕмӕ йӕ кафӕн фӕзмӕ рахуыдта. Залы нӕрыдысты музыкӕйы зӕрдӕагайгӕ зӕлтӕ, адӕм иууылдӕр уыдысты хъӕлдзӕг, кафыдысты, худтысты…
Фӕцис хъазтизӕр. Иууылдӕр ӕддӕмӕ рацыдысты, кафынӕй ӕхцон фӕллад чи бакодта, уыцы фӕсивӕд. Мах дӕр рахызтыстӕм ӕмӕ, сӕрдыгон сатӕг уӕлдӕф риуыдзаг сулӕфгӕйӕ, ӕрбадтыстӕм, залы раз цы къӕлӕтджын фӕхсбандӕттӕ уыд, уыдоныл. Немӕ ӕрбадтысты, кӕимӕ кафыдыстӕм, уыцы чызджытӕ дӕр. Кӕд рӕстӕг ӕмбисӕхсӕвӕй ахызт, уӕддӕр нӕ хуыссӕг никӕй ахста, дзырдтам алыхуызон хъӕлдзӕг хабӕрттӕ.
Иу афон мӕм Аслан худӕнбылӕй ӕрбакаст ӕмӕ мын барджын хъӕлӕсӕй загъта:
— Нӕ бӕллиц у Олимпаг хъӕзтытӕ рамбулын, уыцы фӕрнӕйдзаг бӕллиц нӕ къухы куы бафта, уӕд Узбекистанӕй нӕхи Ирыстонмӕ рацӕудзыстӕм.
О, уыцы фӕрнӕйдзаг бӕллиц сӕ къухы бафтыд Хӕдарцаты номдзыд богӕлттӕн. Ӕрцыдысты Ирыстонмӕ, фӕлӕ Асланӕн йӕ цард аскъуыд автомобилон фыдбылызы. Йӕ ныгӕнӕн бон фӕстаг хӕрзбон ын зӕгъынмӕ Суадагмӕ ӕрбацыдысты мингай дзыллӕтӕ, йӕ хӕстӕджытӕ, хӕлӕрттӕ, спортуарзджытӕ. Ӕрбацыдысты, Аслан-иу ерысты кӕимӕ ӕмбӕлд, уыцы богӕлттӕ Дагестанӕй, Гуырдзыстонӕй. Узбекистанӕй, Хуссар Ирыстонӕй, Кӕсӕг-Балхъарӕй, Ростовӕй ӕмӕ ӕндӕр рӕттӕй. Нӕ мӕ ферох уыдзӕнис, нӕ номдзыд богал Андиаты Сосланы рустыл судзӕггаг цӕссыгтӕ куыд уадысты, уый. Сӕ цӕссыгтӕ калдтой йӕ иннӕ хӕлӕрттӕ дӕр, богӕлттӕ Зӕнджиаты Виктор, Дзарасаты Тимур, Вахӕ Евлоев, Тедеты Дзамболат, Снажудин Гамидов, Давид Гобеджишвили ӕмӕ иннӕтӕ.
Хӕдарцаты Аслан схызт спорты бӕрзонд мӕсыгмӕ, равдыста стыр сгуыхтдзинӕдтӕ ӕрыгонӕй. Чи-иу ӕй федта, уыдонмӕ афтӕ кастис, цыма уый арфӕгонд у хъысмӕтӕй, фӕлӕ спорты бӕрзонд къӕпхӕнтӕм схизын ӕнцон никӕд вӕййы. Фӕндыдис Асланы Олимпаг чемпион суӕвын, бинонтӕ скӕнын, хӕдзар саразын. Фӕлӕ… Ӕрмӕст йӕ цыбыр царды Ирыстонӕн скодта бирӕ кад ӕмӕ намыс. Ӕмӕ кӕд абон Аслан немӕ нал ис, уӕддӕр уый нӕ мысинӕгты цӕры сыгъдӕгӕй ӕмӕ тыхджынӕй, царды йӕ кӕддӕриддӕр зыдтам, афтӕмӕй.
Дыгъуызты Тенгиз














