Нӕ республикӕйы хистӕр кары цӕрджытӕ хорз хъуыды кӕнынц, советон рӕстӕг Ирыстонмӕ нӕ бӕстӕйы алы кӕрӕттӕй ӕмӕ фӕсарӕнтӕй цас туристтӕ цыдис, уый.
Уыцы рӕстӕг Гуырдзыстон ӕмӕ Фӕскавказмӕ цӕуӕг туристон къордтӕ сӕ фӕндаг арӕзтой Арвыкомыл. Иннӕтӕ та цыдысты Цъӕй, Зӕрӕмӕг, Тиб, Куырттаты ком, Дӕргъӕвс ӕмӕ Дыгургоммӕ. Нӕ республикӕйы туристон базӕтӕ афтид никуы уыдысты. Суанг ма-иу зымӕгон дӕр ардӕм тырныдтой, хӕххон ӕрдз ӕмӕ зымӕгон спорты хуызтӕ чи уарзта, уыцы туристтӕ.
Хъыгагӕн, 1990 азты цаутӕ нӕ ныххатыр кодтой туристон змӕлдӕн дӕр, ӕмӕ заууатмӕ ӕрцыдысты, цард цӕджджинагау кӕм фыхти ӕмӕ сӕдӕгай адӕймӕгтӕ сӕ куыстӕй райгонд кӕм уыдысты, уыцы базӕтӕ.
Ӕппӕт дунейы дӕр паддзахӕдты разамонджытӕ туризмӕн кӕнынц стыр аргъ, уымӕн ӕмӕ, бӕстӕмӕ ӕндӕр рӕттӕй цас фылдӕр адӕм цӕуа, уый бӕрц паддзахады ӕфтиӕгтӕ кӕнынц фылдӕр. Фылдӕр кӕнынц кусӕн бынӕттӕ дӕр. Уый та абон риссаг фарст у Уӕрӕсейы дӕр ӕмӕ Ирыстоны дӕр.
Уыдӕттыл хъуыды кӕнгӕйӕ, 2017 азы нӕ республикӕйы Сӕргълӕууӕг Битарты Вячеславы хъӕппӕрисӕй арӕзт ӕрцыд «Цӕгат Ирыстоны райрӕзты агентад». Хонынц ма йӕ «Проектон офис» дӕр. Ацы куыстуаты хӕс у, нӕ республикӕйы социалон-экономикон райрӕзты ӕппӕт къабӕзты куыстӕн ӕххуыс чи уыдзӕн, раст фӕндагыл сӕ чи араздзӕн, ахӕм мадзӕлттӕ аразын.
Агентады хайӕдтӕ лӕмбынӕг кусынц, хъӕууон хӕдзарады, культурӕйы, туризм ӕмӕ спорты райрӕзтӕн пайда чи ӕрхӕсдзӕн, ахӕм проекттӕ саразыныл.
Туризмимӕ баст фарстытыл чи кусы, уыцы хайады сӕргъы лӕууы Мысыкаты Зӕирӕ. Йе ‘мкусджытимӕ сын абоны онг скӕнын цы бантыст, уый тыххӕй Зӕирӕ зӕгъы: «Нӕ хӕс уыд, нӕ республикӕйы туризмы сырӕзтӕн абон цы уавӕртӕ хъӕуы, ахӕм программӕ саразын. Нӕ проект фарон сарӕзтам Уӕрӕсейы туристон-рекреацион комплексы стратегион рӕзты программӕйы бындурыл, ӕмӕ нын фидаргонд ӕрцыд.
Нӕ программӕйы къахдзӕфӕй-къахдзӕфмӕ фыст ис, цы, кӕд ӕмӕ чи хъуамӕ ӕххӕст кӕна, цы снысан кодтам, ӕппӕт ацы фӕзилӕнтӕ. Уыдон та сты: нӕ республикӕйы туристон уавӕртӕ ӕмбӕлгӕ хуызы ӕвдисын, цы туристон базӕтӕ ӕмӕ нӕм уазӕгуӕттӕ ис, уыдон абоны домӕнтӕм гӕсгӕ бацӕттӕ кӕнын, туризмы алыхуызон специалисттӕ цас хъӕуы, уый бӕрц бацӕттӕ кӕнын. Уыдонимӕ хъуамӕ уой тӕлмацгӕнӕг- экскурсоводтӕ, администратортӕ, уазӕгуӕтты кусджытӕ, ӕмӕ ахӕм специалистты цӕттӕ кӕнын райдыдтам. Нырма уал бацӕттӕ кодтам 30. Уыдонимӕ тынг зӕрдиагӕй бакуыстой ЦИПУ-йы специалисттӕ ӕмӕ нӕ зындгонд экскурсовод — Константин Попов.
Советон рӕстӕджы ахӕм проекттӕн сӕ ӕххӕстгӕнӕг уыди паддзахад, абон ма ацы хъуыддагмӕ стыр ӕвӕрӕн хӕссынц амалхъом адӕймӕгтӕ дӕр. Ныридӕгӕн уыдонӕй цалдӕр Куырттаты ӕмӕ Дыгургомы сарӕзтой ӕппӕтӕй ифтонг уазӕгуӕттӕ, хиирхӕфсӕн бынӕттӕ.
Нӕ сыхаг республикӕты раздӕр цы турбазӕтӕ уыди, уыдонмӕ базылдысты ӕмӕ сӕ ныр хорз пайда кӕнынц. Мах дӕр ууыл кусӕм, цӕмӕй Зӕрӕмӕг, Къӕхтысӕр ӕмӕ иннӕ базӕтӕ сног кӕнӕм ӕмӕ сӕ пайда кӕнӕм. Ныридӕгӕн цы мадзӕлттӕ арӕзт ӕрцыд, уыдоны фӕрцы ацы аз, фаронимӕ абаргӕйӕ, нӕ республикӕмӕ ӕрбацыд 50% фылдӕр туристтӕ. Уыдонӕй авд мины уыдысты фӕсарӕнтӕй ӕрбацӕуджытӕ. Нӕ программӕйы цы нысантӕ сбӕрӕг кодтам, уыдон конд куы ‘рцӕуой, уӕд хъуамӕ нӕ бӕрӕггӕнӕнтӕ дзӕвгар фӕбӕркадджындӕр уой. Айдагъ Мамысоны комплекс куы сцӕттӕ уа, уӕддӕр дзы уыдзӕн ӕртӕ мин кусӕн бынаты. Уӕдӕ нӕ иннӕ рӕтты дӕр сӕдӕгай адӕймӕгтӕн уыдзӕн куыст».
Баскаты Уырызмӕг















