Знон РЦИ-Аланийы æфсæддон комиссары хæстæ рæстæгмæ æххæстгæнæг Абрил Абдуллаев фембæлд республикæйы журналисттимæ æмæ сын æфсадмæ уалдзыгон сидты фæдыл сæ фарстытæн радта бæстон дзуаппытæ:
— Цы ис ногæй 2023 азы уалдзыгон сидты?
— Æфсадмæ сидт æрвылаз дæр райдайы 1 апрелы æмæ ахæссы 15 июлмæ. Дард цæгаты цæрджытæ æмæ ахуыргæнджытæн сидты æмгъуыд райдайы иу мæй фæстæдæр — 1 майы.
Уæрæсейы Федерацийы Президенты Указмæ гæсгæ ацы аз æфсады службæ кæнынмæ фæсиддзысты 147 мин адæймагмæ, фарон уалдзыгон сидты сæ нымæц уыд 134,5 мин сидтоны, фæззæджы та æрмæст 120 мин адæймаджы. Хуссайраг æфсæддон зылды хицауады амынддзинадмæ гæсгæ нæ республикæйæн уалдзыгон сидты рæстæг нысангонд æрцыд 900 адæймагмæ фæсидын. Уыдонæй 130 ахуыр фесты ДОСААФ-ы техникон скъолатæ æмæ райстой шофыры дæсныйад. Уый ныртæккæ у ахсджиаг æфсæддон дæсныйад, æмæ æрвыст æрцæудзысты Хуссайраг æфсæддон зылды хайæдтæм.
Сидтон къамистæ кусын райдыдтой 3 апрелы æмæ кусдзысты къуыри фондз боны, æдæппæт фæсиддзысты 7204 адæймагмæ. Ныридæгæн уал къамистæм æрбацыд 300 адæймаджы.
— 2023 азы уалдзыгон сидтмæ чи хауы, уыдонæн сæ кар фылдæргонд æрцæудзæн?
— Хæстæгдæр рæстæджы, нысантæ нæ хынцгæйæ, 2023 азы уалдзыгон сидты фæсивæды кар фылдæргонд не ‘рцæудзæн, нысангонд цæуы, æрыгæттæй 18-27 азы кæуыл цæуы, уыдонмæ фæсидынæй. Æппæт сидтонтæ дæр, æнæмæнг, ацæудзысты медицинон къамис. Фæсивæды кар 21-30 азы онг фылдæргонд фæззæгæй раздæр не ‘рцæудзæн. Ноджы ма Хъахъхъæнынады министрад нысан кæны Гæрзифтонг тыхты нымæц 1 милуанæй 1,5 милуаны онг фæфылдæр кæнын. Уыдонæй æмбисы бæрц, 695 мин адæймаджы, хъуамæ уой контрактниктæ.
— 2023 азы уалдзыгон сидтонтæ цас службæ кæндзысты, сæ службæйы бæрц дыууæ азы онг нæ фæфылдæр уыдзæн?
— Æмгъуыдмæ службæ ахæсдзæн 12 мæйы, 2023 азы уалдзæг æмæ сæрды сидтонтæ сæхимæ æрыздæхдзысты 2024 азы уалдзæг æмæ сæрды. Паддзахадон Думæйы депутаттæ ноябры мæй стынг кодтой службæйы æмгъуыд дыууæ азы онг фæфылдæр кæнын, фæлæ Хъахъхъæнынады министрадæй ницавæр уынаффæтæ æрбацыд.
— Æмгъуыд æргъæвд æмæ æфсадæй суæгъд кæныны бар 2023 азы уалдзыгон сидты лæвæрд кæмæн уыдзæн?
— Хæстрæнхъон службæмæ æрыгон адæмæй бæзгæ не ‘рцæудзысты низджын чи уа æмæ се ‘нæниздзинадмæ гæсгæ иуварсгонд чи ‘рцæуа, уыдон, стæй дыууæ, æмæ фылдæр æнахъом сывæллæтты фыдтæ;
Æртæ азы онг инвалид сывæллон хъомылгæнæг; иунæг фыдтæ; 26 къуырийы онг æнхъæлцау сылгоймагимæ къайад кæмæн ис ахæм нæлгоймаг; æнæбон хæстæджытæм кæсджытæ; зæронд ныййарджытыл аудджытæ.
— Кæм службæ кæндзæн 2023 азы æвзонг æфсæддон?
— 2022 азы фæззыгон сидты рæстæг командæгæнджытæ фехъусын кодтой æвзонг æфсæддонтæ кæй нæ архайдзысты сæрмагонд æфсæддон операцийы. Уыдон æрвыст æрцæудзысты бæстæйы æндæр регионты æфсæддон хæйттæм ног регионтæй фæстæмæ.
Хъахъхъæнынады министрады амонынц, зæгъгæ, æвзонг æфсæддонты цæттæ кæныныны мадзæлттæ сæрмагонд æфсæддон операцийы фæлтæрддзинад æмæ ног техникæ, стæй ног хæцæнгарзы фæзындмæ гæсгæ ивынц хуыздæрæй-хуыздæрмæ. Медицинон къамисы фæстæ æвзонг æфсæддонты арвитдзысты фистæг æфсад, уæлдæфон-космосон тыхтæ, æфсæддон-денджызон флот, стратегион нысаниуæджы ракетон æфсæдтæ, уæлдæфон-десантон æфсæдтæм. Скъолайы ахуыргæнгæйæ, ДОСААФ-ы профессионалон дæсныйад чи райста, кæнæ шофыры бартæ кæмæ ис, уыдонæн иннæтæй фылдæр фадат уыдзæн æфсæддон хайы хуыз æвзарынæн.
Уымæй уæлдай, æрыгон æфсæддонтæн сæ бон у альтернативон службæ кæнын, уырдæм бахауын сæ бон у æппæт уæрæсейæгтæн дæр сæ дины æмæ этикон зондахастмæ гæсгæ.
— Куыд бахауæн ис контрактон службæ кæнынмæ?
— Нысангонд куыд цæуы, афтæмæй контрактон службæмæ бацæуæн ис сидтонæн фыццаг бонæй фæстæмæ. Уыдон фыццаг цыппар мæйы ахуыр кæндзысты сæ æфсæддон дæсныйадыл, æрмæст уый фæстæ æрвыст æрцæудзысты æфсæддон службæйы бынатмæ. Ног уагæвæрдты фидаргонд нæма æрцыдысты, фæлæ Паддзахадон Думæйы куыд нымайынц, афтæмæй сæ сфидар кæндзысты 2023 азы.
— Куыд гæнгæ у сидтон гæххæтт дæм куы æрбацæуа, уæд?
— «Æфсæддон хæс æмæ æфсæддон службæйы тыххæй» №53-æм закъонмæ гæсгæ сидтоны гæххæтт, æнæмæнг, радтын хъæуы кæй номыл у, уый къухмæ æмæ уый йæ райсты тыххæй хъуамæ йæ къух æрфысса. Уым амынд цæуы сидтон кæд æмæ кæдæм фæзына, уыцы адрис. Сидтоны гæххæтт дæтты кæнæ æфсæддон комиссарады кусæг, кæнæ ахуыры кæнæ куысты организацийы, æххæстбарджын минæвар. Сидты гæххæтт ратгæйæ, æфсæддон комиссарады кусæг хъуамæ йæхи бацамона æмæ дзы куы æрдомой, уæд равдиса йæ гæххæттытæ. Сидты гæххæтт чи райса, уый æвæры йæ къухфыст кæй йæ райста, уый тыххæй, сидты гæххæтты иннæ хай та хъуамæ фæхæццæ уа æфсæддон комиссарадмæ.
Кæд сидæн гæххæтты райсты тыххæй йæ къух æрфыста кæмæ æрвыст уыд уый хæстæг, сыхаг кæнæ æндæр æцæгæлон адæймаг, уæд сæфы йæ юридикон тых. Кæд сидты гæххæтт йæ хицауыл сæмбæлыны фадат нæй, зæгъæм, регистрацигонд кæм у, уым нæ цæры, уæд æфсæддон комиссарад фысгæ хуызы куырдиат хъуамæ арвита мидхъуыддæгты оргæнтæм, цæмæй сидтоны сæмбæлын кæной æфсæддон комиссарадмæ.
— Æфсæддон службæйæ йæхи иуварс ласынвæнд чи скæна, уыдон куыд æфхæрд цæудзысты?
— Сидтоны гæххæтт райсгæйæ, æнæайсинаг æфсонæй гражданин æфсæддон комиссарадмæ куы нæ фæзына, уæд нымад цæуы йæхи æфсæддон службæйæ иуварсгæнæгыл æмæ йын закъонмæ гæсгæ лæвæрд цæуы рагфæдзæхст кæнæ административон ивар 500 сомæй 3000 онг. Зæгъæм, æрæджы Алагиры районы сидтон къамисмæ 50 сидтонæй цыппарæй нæ фæзындысты æнæайсинаг æфсонæй. Ныртæккæ æфсæддон комиссарад æмбырд кæны гæххæттытæ уыцы цауы фæдыл æмæ лæвæрд æрцæудзысты Алагиры слестгæнæг комитетмæ.
— Цы ис хæссæн сидтонæн йемæ, æфсæддон хаймæ арвитыны тыххæй, æмбырдгæнæн пунктмæ?
— Æмбырдгæнæн пункты сидтонтæн лæвæрд цæуы сезонмæ гæсгæ зымæгон æмæ сæрдыгон уæлæ æмæ къахыдарæс, стæй мидæггæгтæ. Æппæт уыцы дзаумæттæ æнæмæнг хъуамæ уой сидтонæн йæхи аккаг. Гæнæн ис, кънопкæджын дзыппыдаргæ телефон æнæ видеокамерæйæ æмæ сим-картæтæ рахæссæн. Æппæт иннæ хъуыддæгтæ, уыдонимæ хæринаг дæр, фыццаг бонæй фæстæмæ лæвæрд æрцæудзысты бынаты.
Ныхас ныффыста
Касаты Батрадз
