Киноныв «А зори здесь тихие» чи нæ зоны, ахæм адæймаг нæ разындзæн, зонынц æй суанг æрыгæттæ дæр – уыдон æм се ‘ппæт кæд нæ кастысты, уæддæр æй койæ чи нæ зоны, ахæм нæй.
Зындгонд уырыссаг æмæ советон фыссæг Борис Васильевы уацау экранмæ рахаста, къаддæр зындгонд чи нæу, уыцы режиссер Станислав Ростоцкий. Фæлæ алчи нæ зондзæн, кинонывмæ æппæты фыццаг кæй «бакаст», цæстæй æппындæр чи нæ уыдта, ахæм сылгоймаг. Йæ ном уыд Аня Чугунова. Ацы сылгоймаджы номыл Станислав Ростоцкий йæ кинонывæн сарæзта æхгæд равдыст æмæ йæ æрбахуыдта йæ «фенынмæ». Хъуыддаг та уыд афтæ: Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг хæрзæрыгон чызг-санитаркæ Аня Чугунова Ростоцкийы уæззау цæфтæй хæсты быдырæй йе ‘ккой раласта, æмæ уый фæрцы салдат мæлæтæй аирвæзт. Уый уыд 1944 азы февралы. Ростоцкийыл уæд цыд 22 азы, æмæ дзы уыцы бон йæ царды кæронмæ нæ ферох.
Уæвгæ, уыцы цау йæ хъуыдыйы баззад скъуыддзæгты хуызы: хъуыды ма кодта цавæрдæр тыхджын срæмыгъд, бæстæ куыд ныррухс, йæ алыварс гуыппытæ æмæ гæрæхтæй куыд байдзаг, йæ чъылдыммæ цыдæр уæззау куыд æрхауд… Цасдæр рæстæджы фæстæ йæхимæ æрцыд, æмæ дын цъымарайы хуыссы. Куыд рабæрæг, афтæмæй лæппу немыцаг танчы бын фæци, æмæ йæ уый иуцасдæр йæ фæстæ фæласта. Къух ма иу гыцццыл хæцыд, къах æмæ риу ныцъцъæл сты. Сæр – цæфтæ рæмудзæны схъистæй. Уыцы хуызы суткæйы бæрц фæци уазал æмæ чъизи цъымарайы. Йæхимæ-иу куы ‘рцыд, уæд-иу бырын дæр афæлвæрдта, фæлæ – ницы. Иуахæмы та æрчъицыдта, кæсы, æмæ дын æй мæнæ гыццыл чызг-санитаркæ хæрхæрæй ласы плащ-палаткæйыл, алы ‘рдыгæй та хъуысынц сармадзанты гуыппытæ, сæ сæрты тæхынц нæмгуытæ. Фæлæ уыцы уавæры дæр йæхицæн нæ тарст, йæ сæры уыд æрмæстдæр иунæг хъуыды: ныртæккæ ацы гыццыл чызг куы фæмард уа, уæд уый йæхицæн никуы ныххатыр кæндзæн, кæдмæ цæра, уæдмæ…
Дарддæр хъуыды кæны, йæ сæр санитаркæйы хъæбысы, афтæмæй йæ цавæрдæр уæзласæн машинæйы гуыффæйы куыд фæцæйластой, уый. Æмæ та-иу ын чызг йæ сæр йæхимæ тынг нылхъывта: къуыппытæ-дзыхъхъытæ фæндагыл цæугæйæ машинæ тылдта, æмæ санитаркæ тарст, салдатæн йæ цæф сæр ноджы тынгдæр куы рисса, зæгъгæ. Сырддонцъиуы хуызæн, цыбырдзыкку, уыцы æна-
хъом чызджы тыххæй йæ бафæндыд радзурын æппæт дунейæн дæр. Уыцы хъуыды йæ цух нал уагъта. Кинонывы фæрцы йæ фæндыд аныхас кæнын ахæм темæйыл – сылгоймаг æмæ хæст. Уый фæдыл киноныв æнæмæнг кæй сисдзæн, уый Рос-
тоцкий зыдта фидарæй.
Уый фæстæ уыд госпитæль. Æрыгон лæппуйы бахъуыд бирæ рæстæг, цалынмæ бынтондæр сдзæбæх ис, уæдмæ. Фæлæ æнæ къахæй баззад. Уый фæстæ та – Уæлахиз, ахуыр – кинематографийы институты, æрыгон режиссер æмæ сценаристы фыццаг æнтыстытæ…
1969 азы журнал «Юность»-ы Ростоцкий бакаст Борис Васильевы уацау «А зори здесь тихие» æмæ дзы «фæрынчын». Уацмысы сæйраг хъайтартæ уыдысты фондз сылгоймаджы, æмæ дзы алкæй дæр уыдта Аняйы, мæлæтæй йæ чи аирвæзын кодта, уыцы æрыгон санитаркæйы.
Аня Чугунова федта Уæлахиз, фæцард, фæлæ, æрыгонæй хæсты уæззау цаутæ кæй бавзæрста, уый аххосæй йæ цæстытæ фæсахъат сты, æмæ йын æвзæрæй-æвзæрдæр кодтой. Киноныв сцæттæ, фæлæ уыцы рæстæгмæ сылгоймаг бынтон бакуырм. Фæлæ йæ уæддæр Ростоцкий æрбахуыдта, кинонывæн цы развæлгъау равдыст вæййы, уырдæм, цæмæй йæ сылгоймаг æппæтæй раздæр базыдтаид, уый номыл ист кæй æрцыд, уый. Экраныл цы æвдыст цыд, уый цæстæй нæ уыдта, фæлæ йын сæ Ростоцкий дзырдта, æмбарын ын сæ кодта, афтæмæй кинонывмæ кæсгæ нæ, фæлæ йæм кодта хъусгæ. Æмæ режиссерæй тынг æфсæрмы кодта: хæсты быдырæй бирæты аирвæзын кодта, фæлæ йын кинойы хуызы арфæ кодтой фыццаг хатт…
