Ацы аз Уæрæсейы Федерацийы Слестгæнæн комитетыл сæххæст фынддæс азы. Уæрæх æй сбæрæг кодтой Цæгат Ирыстон-Аланийы Слестгæнæн управленийы кусджытæ дæр. Мах фембæлдыстæм ведомствæйы разамонæг, юстицийы инæлар-лейтенант Валерий Устовимæ.
– Валери, фæстаг азты цавæр ивддзинæдтæ ‘рцыд Слестгæнæн комитеты?
– Слестгæнæн комитеты, фæстагдæр ивддзинæдтыл дзургæйæ, æнæмæнг фæнысан кæнын хъæуы йæ ахсджиагдæр къабæзтæ. Фыццаджыдæр, пайдагонд цæуы нырыккон технологитæй. Пайда кæнын райдыдтам фæстагдæр азты уагъд криминалистон техникæйæ, нæ слестгæнджыты нымæцон зонындзинæдтæ фылдæр кæнынæн æм егъау бæрæггæнæнты анализæн пайда кæнæм программон мадзæлттæй. Уый нын фадат дæтты æхсæнад базмæлынгæнæн карз фыдракæндтæ раргом кæнынæн, фыдгæнджыты ногдæр гæнæнтæ æмæ бастдзинæдтæ базонынæн.
Дыккаджы, хуыздæр кæнæм æхсæнады граждайнаг институттæ æмæ барадхъахъхъæнæг оргæнтимæ бастдзинæдтæ. Ведомствæты ’хсæн æмгуыст нын фадат дæтты организацигонд фыдракæндтæ, коррупци æмæ граждæнтæн æндæр тасхæссæг фыдракæндты ныхмæ тох кæнынæн. Цæмæй нæ куыст æргомæй зына, уый тыххæй зæрдиагæй архайæм æхсæнадон организацитæ æмæ дзыллон информацийы фæрæзтимæ.
Æртыккаджы, уæлдай æргом здахæм нæ кусджыты дæсныйад фæхуыздæр кæнынмæ. Иудадзыг аразæм ахуырты семинартæ, тренингтæ æмæ стажировкæтæ нæ криминалисттæ æмæ слестгæнджытæн, ахуыртæм æрбахонæм зындгонд экспертты. Уыдоны фæрцы нæ кусджытæн æдзухдæр зындгонд вæййынц закъондæттынады ивддзинæдтæ, базонынц фыдракæнд раргом кæныны раззагдæр мадзæлттæ æмæ ног фыдракæнды ныхмæ æнтыстджынæй æрлæууын. Уымæй уæлдай, бæстæйы кусынц ведомствон академитæ æмæ кадетты кълæстæ. Æрмæст нæ республикæйы абоны онг ахæм кълæстæ ис цыппар æмæ ма байгом кæнынæн нысангонд цæуы ноджыдæр æхсæз. Ивгъуыд аз Алагиры 2-æм скъолайы кадеттæ систы Уæрæсейы æппæты хуыздæртæ.
Цыппæрæмы, уæлдай стыр æргом здахæм граждæнты курдиæттæ æмæ хъæстытæм, закъонхæлды цауты хъусынгæнинагмæ æргом здæхт æрцæуы йæ уæлвæд, æмæ саразæм æппæт ма-дзæлттæ дæр растдзинад сфидар кæнынæн. Нæ кусджытæ æдзухдæр сæ зæрдыл дарынц, алы уголовон хъуыддаг дæр баст кæй у адæймаджы хъысмæтимæ, æмæ тырнынц, цæмæй фыдракæндыл сæмбæлæг алы гражданин дæр æрцæуа хъахъхъæд æмæ райса æххуыс паддзахадæй. Афтæмæй нæ бон зæгъын у, Слестгæнæн комитет æнтыстджынæй кæй æххæст кæны йæ размæ æвæрд
хæстæ.
Нæ специалисттæ ахуыр кæнынц карздæр фыдракæндтæ ног технологитæ æмæ нырыккон методикæтæм гæсгæ раргом кæныныл, базонынц фыдбылызы бахауæг æмæ æвдисæнты ’хсæн психологион ахастдзинæдтæ.
Мах арæх æрбахонæм слесты ветеранты, уыдон фæсивæды базонгæ кæнынц сæ æнтыстджын фæлтæрддзинады сусæгдзинæдтимæ.
Нæ кусджытæн иудадзыгдæр арæзт цæуы аттестацитæ, уым сбæрæг вæййы, сæ профессион æмвæзад æмæ сæ дарддæр цы хъуыддæгтыл бакусын хъæуы, уыцы нысантæ.
– Цавæр ахсджиаг æнтыстытæ бафтыд уæ къухы ивгъуыд аз æмæ куыд сæмбæлдыстут уæ бæрæгбоныл?
– 2025 азы нæ управлени бакодта зынгæ куыст. Нæ управленийы слестгæнджытæм уыдис 1221 уголовон хъуыддаджы, уыдонæй тæрхондæттæм арвыстам 320 уголовон хъуыддаджы.
Слесты рагагъоммæйы рæстæг фыдракæндтæй паддзахад æмæ æфхæрды бахауæг адæмыл цы зиантæ ‘рцыд, уыдоны аргъ æххæстгонд æрцыд 380 ми-
луан сомæй фылдæрй, ахст æвæрд æрцыд исбонады 700 милуан сомæй фылдæрыл.
Нæ бон бацис 26 бæрнон кусæгæй дзуапп æрдомын, уый дзурæг у, закъонхалджыты ныхмæ цыфæнды æмвæзадыл дæр тох кæй цæуы, ууыл.
Нæ ведомствæ 2011азы хицæн структурæ куы ссис, ома уæдæй абонмæ 15 азы дæргъы Слестгæнæн управлени раргом кодта 12000 фыдракæнды, уыдонæй 6500 уголовон хъуыддаджы кæронмæ хæццæгонд æмæ æрвыст æрцыдысты тæрхондонмæ. Уыдонæй 4000 уголовон хъуыддагæй фылдæр уыдысты уæззау æмæ уæлдай уæззау уголовон хъуыддæгтæ. Нæ кусджыты архайды фæстиуджытæм гæсгæ, алы æмвæзады барадон статус кæмæн уыд, ахæм 170 адæймагæй домд æрцыд бæрнондзинад. Уæлдæр амынд æмгъуыдмæ фыдракæндты зианты аргъæй фæстæмæ здæхт æрцыд 3,5 миллиард сомы.
Уыцы бæрæггæнæнтæ дзурæг сты, Слестгæнæн управленийы бæрзонд æнтыстджын куыст æмæ регионы барадæгъдау æмæ закъонæвæрд нывыл æвæрд кæй сты, ууыл.
– Абон фылдæр цавæр фыдракæндтæ цæуы?
– Рæстæг куыд æвдисы, афтæмæй фыдракæндты хуызтæй нырыккон технологитæй пайда- гæнгæйæ, æппæтæй арæхдæр цæуынц цæстфæлдахæны цаутæ.
Цæстфæлдахджытæ дæрддзæфæй архайгæйæ хæссынц стыр зиантæ, уымæ гæсгæ цæуы активон профилактикон куыст ахæм фыдракæндты ныхмæ, уый арæзт у цæрджыты финансон æмæ нымæцон зонындзинæдтæ фылдæр кæнынмæ. Æмбарын хъæуы уый, æмæ технологитæ рæзынц æнахуыр тагъд, æмæ уыдонимæ рæзынц барадхæлдтыты гæнæнтæ дæр. Уымæ гæсгæ нæ нысан у уыдонæй фæсте ма баззайын æмæ нæ кусджыты профессионализм сæрæндæр кæнгæйæ, инновацион фæндæгтæ агургæйæ, дзуапп дæттæм царды ног домæнтæн. Уæлдæр куыд амыдтон, афтæмæй уыдонмæ хауынц коррупцион фыдракæндтæ, семæ тох кæнын та у Слестгæнæн комитеты ахсджиаг хъуыддæгты сæйрагдæр. Мах активонæй сбæрæг кæнæм æмæ æрдæгыл бауромæм, бынаты æххæстбартæй фыдхъомыс чи кæны, гæртамхор чи у, кæнæ, æндæр коррупцион архайдыл хæст чи у, уыдоны, цы ахсджиаг бынат ахсынц, уымæ нæ кæсгæйæ.
Уымæй уæлдай ма нæ тынг тыхсын кæнынц æнахъом кæстæртæ æмæ, сæ ныхмæ цы фыдракæндтæ арæзт æрцæуынц, уыдон.
Афтæ, фарон раргом кодтам уголовон хъуыддаг дыууæ 15-аздзыд æнахъомы тыххæй, уыдон аххосджын цæуынц, террористон актмæ цæттæ кæныны тыххæй ахуыртæ кæй фесты, цæмæй райдайой террористон архайд. Сæйраг Тæрхондоны уынаффæмæ гæсгæ, Уæрæсейы зæххыл бар цы архайдæн нæй, уыцы террористон организацийы фарс уæвгæйæ, уыдон иу мессенджеры æхгæд каналы самал кодтой сæрмагонд литературæ æмæ инструкцитæ, стæй фесты ахуыр. Уый фæстæ 2025 азы майы самал кодтой æрмæджытæ хи арæзт рæмудзæнæн æмæ сæ дардтой сæ хæдзæртты, цæмæй Мæздæджы барадхъахъхъæнæг оргæнты ныхмæ саразой террористон акт. Барадхъахъхъæнæг оргæнты кусджытæ сын сæ фыдракæнд кæронмæ саразын нæ бауагътой. Ныртæккæ сыл цы уголовон хъуыддаг арæзт æрцыд, уый ис тæрхондоны.
Ахуырадон уагдæттæ æмæ æхсæнадон организацитимæ æмархайд кæнгæйæ, мах уæлдай æргом æздахæм ахæм фыдракæндтæм æмæ аразæм мадзæлттæ ма сæ ‘руадзынæн. Æнæхъæнæй республикæйы криминогенон уавæрмæ ис æдзынæг цæстдард, æмæ Слестгæнæн управлени аразы æппæт хъæугæ мадзæлттæ дæр граждæнты бартæ æмæ закъæттæ хъахъхъæнынæн, закъонад æмæ барадæгъдау уæвынæн. Мах иудадзыгдæр анализ кæнæм уавæр, хуыздæр кæнæм нæ куысты методтæ æмæ æнгом æмархайд кæнæм иннæ барадхъахъхъæнæг онргæнтимæ, цæмæй нын фылдæр æнтыса фыдракæндтимæ тохы.
– Уæ профессион бæрæгбоны дæ зæрдæ цы зæгъы кусджытæн?
– Зынаргъ æмбæлттæ, æмкусджытæ, æмтохгæнджытæ. Уæрæсейы Федерацийы Слестгæнæн комитетыл 15 азы сæххæсты намысджын боны фæдыл ма уын ноджыдæр арфæ кæнын!
Нæ комитет райгуырд æмæ сырæзт фыдыбæстæйы юстицийы традицитыл, йæ туджы арф ахъардтой уæрæсейаг ссард æмæ характеры хуыздæр миниуджытæ. Абон мах хæссæм фыдыбæстæ хъахъхъæнæджы бæрзонд ном, рæстдзинадыл тохгæнгæйæ, хъахъхъæнæм Конституци æмæ нæ граждæнты сабыр цард. Слестгæнæн комитеты алы кусæг дæр у йæ рæстæджы æцæг хъайтар, æхсæвæй-бонæй цæттæ у фыдракæнды ныхмæ тохы бацæуынмæ йæ адæмы кад æмæ намысы сæрвæлтау. Уæ фидар удварн, лæгдзинад æмæ хорздзинадыл уæлахизыл æууæнк сты нæ фыдыбæстæйы егъау æмæ фидардзинад æвдисæн. Мæ зæрдæ уын зæгъы æнæниздзинад, бинонты амонд, профессион æнтыстытæ, удцырын æгъдау æмæ рæстдзинадыл тохы. Уадз æмæ уæрæсейаг слесты намыс зæла нæ егъау
бæстæйæ фæсарæнтæм, æвдиса æгас дунейæн æнæбалхæнгæ лæгдзинад æмæ намысы хуызæгтæ.
Ныхас ныффыста
Касаты Батрадз
