Æрвылаз майы кæрон Уæрæсе æмæ ма ноджыдæр цалдæр скæсæйнаг-европæйаг бæстæйы (зæгъæм, Белоруссийы, Болгарийы, Молдавийы, Цæгат Македонийы, Сербийы, Украинæ æмæ Чехийы) бæрæг кæнынц Славянаг фыссынад æмæ культурæйы бон.
Ацы бæрæгбоны фæрцы дзыллæтæ кад скæнынц славянаг дамгъуат саразæг æфсымæртæ Кирилл æмæ Мефодийæн. Ацы аз дзырды ахадындзинад æмæ культурæйы тых æвдисæг бæрæгбон хауы 24 маймæ.
Бæрæгбон йæ мидисмæ гæсгæ нымад у Уæрæсейы иунæг паддзахадон-дингæнæг бæрæгбоныл. Æхсæнадон организацитæ æмæ паддзахадон кусæндæттæ йæ саразынц Уырыссаг чырыстон аргъуанимæ.
Бæрæгбоны фæзынд баст у славянаг адæмыхæттыты ‘хсæн чырыстон дин парахатгæнæг æфсымæртæ Кирилл æмæ Мефодийы нæмттимæ. IX æнусы дыккаг æмбисы византи-
йаг паддзах Михаил Æртыккаг æфсымæрты барвыста Моравимæ славянаг æвзæгтæн фыссынад сбæлвырд кæнынмæ (ацы хъуыддаг ахъаз кодта чырыстон дин дарддæр парахат кæнынæн æмæ дины тексттæ грекъаг- бердзенаг æвзагæй ратæлмац кæнынæн).
Грекъаг горæт Салоникийы цæрæг Кирилл æмæ Мефодийæн сæ ныййарджытæ уыдысты зындгонд адæймæгтæ. Райдайæны Мефодий баст уыд æфсадимæ, фæлæ 852 азы райста моладзаны уагæвæрд æмæ Полихроны морадзандоны (ныры Турк) кусын райдыдта динамонæгæй. Сабибонтæй фæстæмæ зонындзинæдтæм тырнæг Кирилл цалдæр æвзаджы сахуыр кодта. Ахуырад райста Константинополы æмæ фæстæдæр ссис динамонæг.
Æфсымæрты хæс уыд грекъаг æвзагæй дины тексттæ ратæлмац кæнынæн ног славянаг дамгъуат саразын. Афтæмæй фæстæдæр фæзындысты глаголицæ æмæ кириллицæ.
Глаголицæ раздæр фæзынд, æви кариллицæ, уый тыххæй ахуыргæндтæм ис алыхуызон хъуыдытæ. Адæм зонгæ кæимæ уыдысты, уыцы рагондæр славянаг фыстытæ разындысты Болгарийы раздæры сæйраг горæты. Фыстытæ арæзт уыдысты æртæ рæнхъæй: иу рæнхъ – глаголицæйæ, иннæ дыууæ рæнхъы та – кириллицæйæ. Дыууæ дамгъуаты барын райдыдтой XVIII-XIX æнусты. Ацы хъуыддагыл ахуыргæндты быцæуныхас кæронмæ ахæццæ ХХ æнусы фыццаг æмбисы. Иртасджыты фылдæр хайы хъуыдымæ гæсгæ, кириллицæ фæзынд IX æнусы кæрон æмæ Х æнусы райдайæны, ома, глаголицæйæ фæстæдæр.
Кирилл æмæ Мефодий кириллицæ нæ сарæзтой, зæгъгæ, нырыккон ахуыргæндты фылдæр хай афтæ зæгъы. Иртасджыты хъуыдымæ гæсгæ, Кирилл сарæзта глаголицæ, кириллицæ та фæзынд глаголицæ фæнывыл кæныны фæрцы. Æфсымæрты ахуырдзаутæ (уыдонæй иу уыд 840-916 азты Фыццаг Болгайраг паддзахады цæрæг сыгъдæг Климент Охридаг) сарæзтой кириллицæ, зæгъгæ, ахуыргæндтæм ахæм хъуыды сæвзæрд.
Кириллицæйы фæрцы белоруссаг, болгайраг, македойнаг, уырыссаг, сербаг, украинаг æмæ черногойраг æвзæгты фыссынад сæвзæрд. Ныртæккæ дунейы 400 милуан адæймагæй фылдæр славянаг æвзæгтыл дзурынц. Кирилл æмæ Мефодий кæуыл бакуыстой, уыцы фыссынад фæахъаз æппæт славянаг адæмты культурæ æмæ литературæйы райрæзтæн.
1857 азы 24 майы Болгарийы фыццаг хатт сбæрæг кодтой Славянаг фыссынад æмæ культурæйы бон. Фæстæдæр иннæ бæстæтæ – Уæрæсе, Украинæ, Белорусси, Молдави æмæ æндæртæ амынд æгъдау райстой. Бæрæгбоны заман иуæй-иу регионты дзуарджын рацыдтытæ æххæстгонд æрцæуынц, стæй динамонджытæ сыгъдæг Кирилл æмæ Мефодийы кадæн ракувынц.
– 1863 азы 24 майы (зæронд азнымадмæ гæсгæ) славянаг фыссынады миназон юбилейы кадæн Уæрæсейы фыццаг хатт бæрæгбон сарæзтой. Советон хицаудзинады заман кæй ферох кодтой, уыцы бæрæгбон ногæй сарæзтой æрмæст 1986 аз. 1991 аз Славянаг фыссынад æмæ культурæйы бонæн нæ бæстæйы раттой паддзахадон бæрæгбоны уагæвæрд, – зæгъы Уæрæсейы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады дипломатон академийы ахуыргæнæг Елена Шуванникова.
