Паддзахад медицинон-социалон иртасæнты кусæндæттыл стыр хæстæ æвæры инвалиды раиртасын æмæ йæ кæцы къордмæ ахæссын хъæуы, уыдæттæ сбæрæг кæныны тыххæй. Сæ хæс у инвалиддзинады аххосæгтæ раиртасын, социалон хъахъхъæнынады мадзæлттæ снысан кæнын, граждæнты фæллойадон архайдыл бафтауын, стæй сæ дзæбæхгæнæг дохтырты амынддзинæдтæм гæсгæ техникон фæрæзтæй сифтонг кæнын дæр. Уымæй уæлдай Медицинон-социалон иртасæнты сæйраг бюро хатдзæгтæ кæны регионы инвалиддзинады уавæрæн, кæны æндæр хуызы архайд дæр
Медицинон иртасæнты къабазы уæрæсейаг хуыздæр специалистты хъуыдымæ гæсгæ, инвалиддзинад рауайы къорд ахоссæгты тыххæй. Уыдон сты социалон-демографион, æнæниздзинад хъахъхъæнынады æмæ экологион уавæртæ. Фæлæ фæстаг къорд азы республикæйы уавæр у æнæивгæ. Инвалиддзинад цæмæй рауайы, уыцы сæйраг бæрæггæнæнтæ бæстæйы рæстæмбис бæрæггæнæнтæй уæлдæр не сты. Зæгъæм, сывæллæтты æхсæн фыццагон инвалиддзинад 2017 азы алы 10000 сывæллон цæрæгæй рауад 24,3. Уæрæсейы та ацы бæрæггæнæн ивгъуыд азы сывæллæтты æхсæн уыдис 25,2, æмæ æмхуызон стæм Стъараполы краимæ. Сывæллæтты инвалиддзинады сæйраг аххосæгтæ республикæйы вæййынц мады гуыбынæй рахæсгæ, стæй нервыты системæйы низтæ, зондахастæй хъуагдзинад æмæ æндæртæ.
Уавæр инвалиддзинады бæрæггæнæнмæ гæсгæ иуцасдæр æндæрхуызон у ас адæмы æхсæн. 2017 азы фыццагон инвалиддзинады æмвæзад 10 000 цæрæджы æхсæн рауад 57,6. Уæрæсейы æнæхъæнæй — 56,4; Цæгат Кавказы федералон зылды — 58,5. Инвалиддзинады сæйраг аххосæгтæ ас адæмы æхсæн сты зæрдæйы-тугдадзинты системæйы низтæ, фыдхъæдджын фæзындтытæ æмæ стæджы-хæцъæфты низтæ.
Медицинон-социалон иртасæнты кусæндæттæ сæ архайд аразынц федералон æмæ регионалон æмвæзæдты нормативонбарадон документтæм гæсгæ. Закъонад та Медицинон иртасæнты къабазы нæу, чи ныддæвдæг, ахæм æгъдæутты æмбырдгонд, фæлæ иудадзыг æххæстдæргонд цæуы. Ацы аз 29 мартъийы йæ тыхы бацыд УФ-йы Хицауады уынаффæ «О внесении изменений в правила признания лица инвалидом». Уый бар дæтты инвалиддзинад сæвæрынæн æнæ æвдисæндзинады æмгъуыдæй низты уæрæхдæргонд номхыгъдтæм гæсгæ. Йæ тыхы куы бацыд, уæдæй фæстæмæ зынгæ фæфылдæр, инвалиддзинад æнæмгъуыдæй лæвæрд кæмæн æрцыд, уыцы граждæнты нымæц.
Ацы бæрæггæнæн дыууæ хатты фæфылдæр, суанг ивгъуыд азы дыккæгæм кварталимæ абаргæйæ дæр. Ныртæккæ йæ тыхы бацыд УФ-йы Фæллойы министрады 2018 азы 4 июлы бардзырд. Уый медицинон-социалон иртæстыты кусæндæттæн бар дæтты базонæн нысан «Инвалид» дæттынæн æмæ дзы хъуамæ пайда кæной хицæн адæймæгтæ. Уымæй уæлдай граждæнтæн гæнæн фæуыдзæн лæвар парковкæ кæнынæн дæр.
Мах хорз зонæм, кусæндæтты архайд кæй ис æхсæнады, алыхуызон æхсæнадон организациты цæстдарды, (уыимæ инвалидты организациты), федералон æмæ бынæттон æмвæзады паддзахадон хицаудзинады оргæнты, фæстаг рæстæг та, арæх дзыллон хабархæссæг фæрæзты дæр.
Ахæм лæмбынæг цæстдард арæх бахъæуы пациенты инвалиддзинад (инвалиддзинады къордтæ) сбæрæг кæнын дыккаг хатт æвдисæндзинæдты рæстæг. Хатгай дыккаг хатт æвдисæндзинæдтæ рауайынц, йæ къах кæнæ йæ цонг кæмæн алыг кæнынц, ахæмтæн дæр, æмæ уый та баст вæййы дарддæр дзæбæх кæныны мадзæлттæ кæныны тыххæй. Уыдон медицинон-социалон иртæстыты кусæндæттæ фæкæнынц реабилитацийы хисæрмагонд программæмæ гæсгæ, кæнæ та, рынчыны кæцыдæр оргæн алыг кæнын куы бахъæуы, уæд. Æппæт цауты дæр рынчынтимæ куыст цæуы, дарддæр сæ дохтыртæ куыд дзæбæх кæндзысты, уый æмбарын кæныны тыххæй, æмæ пациентты æхсæн æнæмбарындзинæдтæ нæ вæййы. Инвалидты æхсæнадон иугæндтæ иттæг хорз зонынц, æвдисæндзинады рæстæг цы бирæ фæрстытæ фæзыны, уыдон, æмæ уæлдай домæнтæ нæ февæрынц дохтырты раз.
Æвдисæндзинады рæстæг царды афтæ рауайы, æмæ рынчынтæ нæ фæразы кæнынц иу кæнæ иннæ хъуыддаг алыг кæныныл. Арæх ахæм домæнтæ æрæвæрынц, æмæ нормативон-барадон закъонады бæрæггæнæнтæй вæййынц уæлдæр. Уыимæ медицинон иртасæнты рæстæг ныхмæлæуддзинæдтæ дæр рауайы. Арæх рынчынтæ фæфæрсынц дохтырты: «Сымах мын операци скодтат, уæд мын инвалиддзинад не ‘мбæлы?» Ахæм пациенттæн дохтырты æмбарын кæнын бахъæуы, зæгъгæ, йын операци уый тыххæй скодтой, цæмæй уымæ инвалиддзинад ма уа.
Ныхмæлæуддзинад уæвæн ис, æмæ сæвзæра гæххæттытæ дзæбæхгæнæн кусæндоны цæттæ кæныны къæпхæны дæр. Уымæн æмæ рынчын райдайæнæй фæстæмæ феууæнды дохтырыл. Ахæм цауы рæстæг дохтыртæ хъуамæ арæхстгæ архайой, инвалиддзинады кæцы къорд нысангонд æрцæудзæн, уый фехъусын кæныны тыххæй.
Медицинон-социалон иртасæнты фыццæгæм бюройы уынаффæимæ разы чи нæ уа, уыцы гражданинæн йæ бон у РЦИАланийы медицинон-социалон иртасæнты сæйраг бюромæ бахъаст кæнын. Сæйраг бюройы уынаффæ та æвзары горæт Мæскуыйы Федералон бюро (127486, г. Мæскуы, Сусанины уынг 3). Гражданин экспертон уынаффæ рахæссынæй мæйы æмгъуыдмæ хъуамæ фыст курдиат бадæтта кусæндонмæ. Уынаффæ лыггонд цæуы куыд лæгæй-лæгмæ, афтæ фæсаууонмæ хуызы дæр.
Кæд гражданин разы нæ уа бæрæггæнæнтимæ, уæд йæ бон у тæрхондонмæ бадæттын дæр. Статистикæ куыд æвдисы, афтæмæй 12 мин æвдисæн 10 цауы бæрц граждæнты хъуыддаг лыггонд æрцæуы Федералон бюройы æмвæзады. Амынд хъæстыты бæрæггæнæнтæ бирæ азты дæргъы практикон æгъдауæй нæма аивтой, нормативон документтæ регионалон æмæ федералон æмвæзæдты дæр æмхуызон кæй сты, уый тыххæй.
РЦИ-Аланийы Медицинон-социалон иртасæнты сæйраг бюро стыр æргом здахы æхсæнадон организациты куыстмæ дæр. Уымæ гæсгæ 2017 азы сæйраг бюройы арæзт æрцыд æхсæнадон совет. Йе сконды сты æхсæнадон организациты минæвæрттæ реабилитацион центрты специалисттæ, æхсæнадон палатæйы, пациентон организациты минæвæрттæ æмæ сывæллæтты бартæ хъахъхъæныны специалисттæ. Сæ архайдæн та кæддæриддæр ис стыр ахадындзинад. Зæгъæм, Инвалидты æппæтуæрæсеон æхсæнады Цæгат Ирыстоны регионалон организацийы сæрдар Бетрозты Ритæ разамынд дæтты æхсæнадон советæн дæр, æмæ рæстæгæй-рæстæгмæ ам цы æмбырдтæ арæзт цæуы, уыдоны каст æрцæуы æхсæнады ахсджиаг фарстатæм, уыимæ рынчынты хъæстытæм дæр медицинон-социалон иртасæнты фæдыл.
Сæйраг бюройы агъуысты æвæджиауы уавæртæ арæзт æрцыд рынчынтæ исынæн программæ æнцонвадат алыварсы фæлгæты. Кусæндон ифтонггонд у, уыдоны хуызæн республикæйы æндæр рæтты чи нæй, ахæм сæрмагонд ифтонггæрзтæй. Уæдæ республикæйы кæцыфæнды ранмæ цæуынæн транспорт дæр ис рынчынтæн æвдисæндзинæдтæ скæнынæн, бæрæггæнæнтæ куы уа, уæд.
Ахæм архайды рæстæг документтæ арæзт цæуынц, вазыгджын программон æфсисадæй пайдагæнгæйæ (иугонд автоматикон аналитикон системæ). Уый бæлвырд бæрæггæнæнтæ радæтты горæт Мæскуыйы Федералон бюройы онлайн уагæвæрды, фæстæдæр та хаст цæуынц пенсион фондмæ инвалидты номхыгъды хуызы.
Афтæ вæййы, æмæ рынчынтæм фæрстытæ разыны иу кæнæ иннæ хъуыддаджы фæдыл. Уæд сæ бон æрхатын у бюройы разамонæг æмæ йæ хæдивæгмæ дæр. Ныртæккæ республикæйы Æнæниздзинад хъахъхъæнынады министрадимæ тыхджын куыст цæуы рынчынты документтæ æнæ гражданины архайдæй электронон хуызы медицинон-социалон иртæстытæм раттыны тыххæй, æмæ ацы куыст фæуыдзæн афæдзы кæронмæ.
ТОХСЫРТЫ Къоста
