Туризмы къабаз 2024 азмæ куыд рæздзæн, цавæр ивддзинæдтæ дзы æрцæудзæн, уый тыххæй бæстон ныхас рауад æхсæнадон байхъуыстыты рæстæг. Æнæмæнг, бирæ хорз хъуыддæгтæм æнхъæлмæ кæсæм, бирæ нысантæ бæттæм туризмимæ. Нырыонг дæр къабазы аккаг уавæртæ саразыны, уæрæсейаг иннæ регионтæ æмæ фæсарæйнаг бæстæты цæрджытæн Цæгат Ирыстон бæллиццаг туристон бынат скæныны тыххæй мадзæлттæ конд цыд. «Фылдæр æргом цæмæ аздахын хъæуы, сæйраг рахæцæнтыл цы ис банымайæн, цæмæй нæ туристон-дзæбæхгæнæнфæлладуадзæн комплекс йæхи равдиса, разына, уый тыххæй?» — ацы фарстæн нæ алкæмæ дæр ис хи цæстæнгас, хи зондахаст.
ГАРИТЫ Аслæнбег, шофыр:
— Исчи мын Мамысоны кой куы скæны, нæ туристон комплекс уый фæрцы схæцдзæн йæхиуыл, зæгъгæ, уæд мæ зæрдæ бариссы. Уый бæрц ыл фæдзырдтой, уæдæ «Мамысон»-ы проект цынæхуызон равдыстытæ æмæ форумтæм фæластой, ахæм нал баззад. Цас æхцайæ, дам, зæрдæ æвæрдтой, уый бæрц не ‘рхæццæ республикæмæ. Æрмæстдæр, дам, дыууæ миллиарды æмæ дыууæ сæдæ милуан сомы… Куыстгонд, дам, æрцыдысты. Чи зоны, фæлæ куыстытæн сæ хæрзхъæддзинадæй та цас ис раппæлæн?!
Стыр проекттæ дæр хъæуынц, æнæмæнг, хъуамæ тырнæм размæ, уæлдæр æмвæзадмæ. Цæмæн хъæуы æнхъæлмæ кæсын, алы бон дæр ис лыстæг, фæлæ ахадгæ хъуыддæгтæ аразæн. Нæ арæнты сæрты цы уадзæн — цæстдарæн пункттæ ис, уым адæм куыд тухитæ кæнынц, уымæй ма уæ хуыздæр æвдисæндар хъæуы? Кæй ма бафæнддзæн Ирыстонмæ туристы, амалхъомы хуызы æрбацæуын, кæд æмæ суткæгай машинæты æнхъæлмæ кæсынц, арæнты сæрты кæд ахиздзысты, уымæ. Дæхи кæм æруадзай, цы бахæрай, дæхи кæм æрæхсай, уыдон, алыг кæнæн кæмæн нæй, хъуамæ ахæм фарстатæ ма уой. Фæндæгтæм хæстæг лæггæдтæ кæнæг объекттæ, инфраструктурæ хъуамæ рæвдздæр рæзой…
Хъуыддæгтыл архайынмæ бавнæлдтой, фарстатæн сæ фылдæр федералон ведомствотæм хауы, фæлæ бынæттон хицаудзинады хæс у æнæрынцойæ сæ размæ домæнтæ æвæрын. Туризмы рæзты фарста у тынг вазыгджын, хъуамæ йыл æппæт æмвæзады хицауад дæр архайой…
ДОЙАТЫ Светланæ, Парламенты депутат:
— Адæймаг йæ фæллад суадзыны тыххæй абалц кæныны размæ ахъуыды кæндзæн, цымæ уыцы кæнæ æндæр бынатæн йæ экологион уавæр цавæр у, зæгъгæ. Уымæ гæсгæ туризмы рæзты фарстаты æмрæнхъ хъуамæ ахадгæ мадзæлтты фæрцы лыггонд цæуой экологион хъуыддæгтæ. Цæгат Ирыстонæн уый у йæ риссагдæр фарстатæй иу, бирæ нысантæн та — цæлхдурау… Æппæт ведомствотæм дæр хауы экологион нывылдзинад, кæмæн кæм æмбæлы, афтæ хъуамæ домæнтæ æвæрой…
Фæстаг рæстæг горæты, республикæйы уынгтæ æмæ фæндæгтыл фæзынд историон бынæттæ, объекттæ амонæг æвдисæндартæ. Уæд та ма райсом туристты бафæндыд, зæгъæм, Евгений Вахтанговы хæдзар бабæрæг кæнын. Кæдæм сæ бахондзысты, цы сын радзурдзысты?! Ома, уыцы объекттæ цас цæттæ сты туристты æрбацыдмæ? Нысандарты ныхмæ нæ дæн, фæлæ нæм цы бынæттæм сидынц, фæндаг нын кæдæм амонынц, уый у дзуринаг…
КАСАТЫ Таймураз, республикæйы Профцæдисты иугонды сæрдар:
— Хъуыддагæн бындур сæвæрынмæ кæй хъавынц, уый æз хорз æууæлыл нымайын. Нæ æрдзон фæрæзтæй раст пайдагонд куы цæуа, уæд сæм æрмæст ирыстойнæгтæ нæ, фæлæ æндæр регионты цæрджытæ дæр се ‘ргом аздахдзысты. Кæд æмæ программæ «Солнечный пояс Алании»-йы бальнеологийæн фæстаг бынат радих кодтой, уæд уый, мæнмæ гæсгæ, раст нæу. Цы ма уа æнæниздзинадæй ахсджиагдæр, æмæ нæ суартæй бануазынмæ, сæ дзæбæхгæнæн æууæлтæй сын спайда кæнынмæ Ирыстонмæ чи рабалц кæна, уый ма æхсызгонæй алыхуызон туристон лæггæдтæм дæр аздæхдзæн.
Нæ æрдзон дзæбæхгæнæндæттæ — суартæ дæсгай азтæй фылдæр, афтæ зæгъæн ис, æмæ сидынц, фæдис кæнынц: «Мæнæ стæм, æнæхъуаджы зæхмæ згъорæм, спайда нæ кæнут!» Цас зын бамбарæн у уый… Ирон чъиритæ æмæ бæгæныйы тыххæй дард регионæй сæрмагондæй ничи рабалц кæндзæн Ирыстонмæ, фæлæ йæ низтæй фервæзыны охыл фæраст уыдзæн… Урсдон уа, Тæмискъ, Тиб, Хъæрмæдон… Æрмæст уал сæм хъуамæ базилæм, бацæттæ сæ кæнæм…
Æнæмæнг, хъуыддæгтæ иу бонмæ саразæн нæй. Ис ахæм цæлхдуртæ, æмæ сæ ссæдз азмæ нæма аиуварс кодтам. Нæ турбазæтæн, раздæр ист закъонтæм гæсгæ, сæ фиддонтæ абарæн ис промышленнон куыстуæтты фиддонтимæ. Хъæуынц закъонæвæрынадон ивддзинæдтæ, кæннод сæ фиддонты уæз хæрдмæ нæ уадзы…
БÆЦОЙТЫ Симæ, пенсиисæг:
— Советон заман-иу туристтæй æмæ, йæ фæллад чи уадзы, ахæм æрбацæуæг адæмæй сызмæлæн нæ уыд Дзæуджыхъæуы. Нæ турбазæ-иу, алчидæр æй зоны, суазæг кодта Гуырдзыстонæй, Сомихæй, æндæр республикæтæй æрбацæуæг туристты. Уырдыгæй-иу дарддæр сæ маршруттыл араст сты. Æз уыдæттæ мæхæдæг хъуыды кæнын, уæдæ уæ газеты арæх бакæсын нæ зындгонд Беруаты Барисы æрмæджытæ туризмы тыххæй. Тынг зæрдиагæй ма сыл фæфыссы Хъайтыхъты Риммæ дæр.
Бæрæг у, сæ зæрдæтæ тынг риссынц, утæппæт туристон инфраструктурæ кæй æрбасатар ис, ууыл. Абон Дзæуджыхъæумæ туристты къордтæ куы æрбацæуой, уæд ма сæм цавæр турбазæтæ æнхъæлмæ кæсынц? Куыд нæ сын равдисдзысты нæ рæсугъд æрдз, нæ хæхтæ, нæ кæмттæ. Фæлæ горæт йæхæдæг æнæфснайд, æнæмарзт, къуыппытæ, дзыхъхъытæ кæй у, уый дæр нæ цæттæдзинадыл дзурæг нæу. Уыдон стратегион фарстатæ не сты, фæлæ кæд фæлгонцады æмæ сыгъдæгдзинады хъуыддæгтæ нæ бон банывыл кæнын нæу, уæд сæ хъуамæ кæцырдæм ахæссæм?!
