Ирон æвзаг бахъахъхъæнынæн æмæ йæ райрæзын кæнынæн цы мадзæлттæ арæзт цæуы, уыдонæй иу у сæрмагонд паддзахадон программæ «Ирон адæмы национ-культурон рæзт». Программæйы бындурыл ахуырады къабазы кусæг дæсны специалисттæ бацæттæ кодтой полилингвалон (иронуырыссаг) ахуырады хуыз æмæ дзы ныридæгæн нæ республикæйы цалдæр скъолайы æмæ рæвдауæндоны æнтыстджынæй пайда кæнынц.
Уыдонæй иу — Хуссайраг поселочы 71-æм рæвдауæндон. Æрвылбон æм æрбацæуы 300 чызджы æмæ лæппуйы. Уыдонæй дыууæ къорды, 2-3-аздзыд æмæ 3-4-аздзыд сабитæ, хъомылгæнджыты æххуысæй ахуыр кæнынц аив ирон æвзаг.
— Фæнды нæ, цæмæй нæ сывæллæттæ сæ фыццаг къахдзæфтимæ банкъарой ирон æгъдау, бауарзой нæ рæсугъд мадæлон æвзаг æмæ рагфыдæлты традицитæ, — зæгъы рæвдауæндоны ирон æвзаджы ахуыргæнæг Дзуццаты Вандæ. — Райсомæй куы æрбахизынц къæсæрæй, уæд кæрæдзийæн «æгас цæут, мидæмæ рахизут» фæзæгъæм æмæ уымæй фæстæмæ дзурæм нæхи ирон æвзагыл. Нæ куысты нын пайдайаг чи у, ахæм аудиофыстытæ нын æрбарвыстой Дзæуджыхъæуы ахуырады управленийæ. Сихорыл сабитæ «алол-лайы» зарæгмæ афынæй вæййынц уайтагъд.
Дзуццаты Вандæ куыд загъта, афтæмæй æмгуыст кæнынц сывæллæтты журнал «Ногдзау»-имæ, арæх спайда кæнынц йе ‘рмæджытæй сæ куысты. Фыццаг къорды сабитæ дзурынмæ нырма хорз нæ арæхсынц, æмæ семæ фылдæр амонгæ куыст кæнынц, дыккаг къорд уыдонæй хистæр сты æмæ ныридæгæн сæ зонындзинæдтæ æвдисынц. Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ЮНЕСКО-йы кафедрæ ацы хъуыддагмæ сæ цæст дарынц, полилингвалон къордимæ чи кусы, уыдонæн сарæзтой ахуыртæ, сифтонг сæ кодтой методикон æрмæгæй. Æрæджы сæм бынатмæ æрбацыдысты, хъомылгæнинæгты зонындзинæдтæм æркастысты.
— Алывæрсыг æххуыс нын кæны нæ рæвдауæндоны сæргълæууæг, Уæрæсейы ахуырады кадджын кусæг Куыдзиаты Светланæ. Ныфс нæ бауагъта, хъуыддаг кæй сырæздзæн, уымæй. Хи хъæбултау сабиты рæвдауынц фæлтæрдджын хъомылгæнджытæ Æлборты Ларисæ æмæ Тагъаты Алетæ, Бæззаты Надеждæ æмæ Карсанаты Светæ, — загъта Дзуццаты Вандæ. — Сабитæн цымыдисаг сты, цы театралон къуымтæ нæм ис, уыдон. Нæ хъазæнтæ сты хъуымацæй, гæххæттæй, къухбыдæй конд. Сабитимæ кусæм хъазгæйæ, аргъæуттæ дзургæйæ, уыдонмæ ма бафтауæм буары змæлд, хъæлæсы уаг. Афтæ æнцондæрæй æмбарынц æвзаг. Математикæ, алфамбылай дуне, нывкæнынад, ныхасы рæзтыл куыст — алкæцыйæн дæр ис йæхи æрмæг.
Афæдзы алы афонтæй Ног азы бæрæгбонмæ тынгдæр фенхъæлмæ кæсынц сывæллæттæ. Рæвдауæндоны хъомылгæнинæгтæ ныр сæхи цæттæ кæнынц Митын Дада æмæ Митæйæн иронау æмдзæвгæтæ дзурынмæ, зарджытæ кæнынмæ, хъæлдзæг кафт равдисынмæ.
ГУГКАТЫ Жаннæ
