2002 азы 20 сентябры Хъæрмæдоны комы æрцыд егъау æрдзон фыдбылыз — ракалди Хъолайы цъити. Уыцы бæллæхы фæмард сты æмæ æбæрæгæй фесæфтысты 120 адæймагæй фылдæр. Уыдонимæ уыдысты нæ республикæйы Парламенты, Конституцион тæрхондон æмæ Сæйраг æвзарæн комитеты кусджытæ, театр «Нарт»-ы артисттæ, зындгонд актер æмæ режиссер Сергей Бодров-кæстæр йæ киноисæг къордимæ. Уыдон хъуамæ Цæгат Ирыстоны систаиккой киноныв «Связной».
Уæдæй нырмæ рацыд 21 азы. Уыцы фыдбылызы фесæфæг адæмæн Джызæлмæ ‘ввахс фæндаггæрон æвæрд æрцыд стыр цыртдзæвæн. Уым знон дидинджытæ сæвæрдтой Цæгат Ирыстоны Сæргълæууæг Сергей Меняйло, нæ республикæйы Парламенты Сæрдар Тускъаты Таймураз, Хицауады Сæрдар Дзанайты Барис, министрадтæ æмæ ведомствæты, æхсæнадон æмæ дины архайджытæ.
Хъæрмæдоны комы фыдбылыз ахуыргæндтæ æмæ специалисттæ схуыдтой, куыд XXI æнусы дунейы æвирхъаудæр бæллæхтæй иу. Джимарайы хохæй, 4350 метры бæрзæндæй, рахауд ихы егъау къæртт, йæ бæрц, рæстæмбис нымадæй, аст милуан кубометрмæ ‘ввахс, уый йе ‘ппæт егъау уæзæй сцавта æмæ фенкъуысын кодта Хъолайы цъити. Уый ахæцыд дæлæмæ комы нарæджы, цыдæриддæр йæ размæ фæци, уыдон йæ быны ссæндгæйæ. Уыцы зæйы хъару, йæ ас æмæ тагъдад абарæн уыди ядерон срæмыгъдимæ — ахæм хатдзæг скодтой специалисттæ. «Фыццаг хатт мæ царды мидæг архайдтон, куыд ирвæзынгæнæг, ахæм æбуалгъ æмæ æвирхъау фыдбылызы фæстиуджыты, — дзырдта дунеон къласы ирвæзынгæнæг, фæлтæрдджын специалист Дмитрий Хевсоков. — Куы рабон æмæ вертолетæй куы ‘ркастыстæм бынмæ, уæд бамбæрстам — уым æгасæй ничиуал баззад».
Фыдбылызы бахауæг адæмы хиуæттæ æмæ хæстæджытæ ма сæ зæрдæ дардтой, фæндагыл цы тъунел уыдис, ууыл — чи зоны, кæд уым исчи фервæзт, зæгъгæ. Æнæнхъæлæджы уавæрты министрады специалисттæн цасдæр рæстæджы фæстæ бантыст тъунелмæ фæндаг бакъæртт кæнын. Игорь Матюк æмæ Джерапты Константин, сæ фæстæ та «Центроспас»-ы специалисттæ 70 сантиметры уæрхæн хуынкъыл бабырыдысты тъунелмæ. Фæлæ мидæгæй федтой æрмæст дон, дуртæ æмæ змис…
Дунейы историйы бирæ уыдис, æрдзы æгæрон хъару чи ‘вдисы, ахæм цаутæ. Æмæ кæд адæймагæн абон йæ къухы ис бирæ техникон фæрæзтæ æмæ гæнæнтæ, уæддæр йæ бон нæма у тайфунты, зæххæнкъуыстыты, цунамиты, зæйтæ æмæ æндæр ахæм хабæртты ныхмæ фидар лæууын. Стæй, æвæццæгæн, никуы уыдзæн…
Хæмыцаты Морис
