Ногираг зæххон хуымæтæг лæппу Хуыгаты Валери куыста шофырæй турбазæйы гаражы. Уыдис æмгарджын, æмгæрттæн адджын. Уæдæ æнæ уыдон йæхицæн дæр йæ цард ад нæ кодта. Æмгары тыххæй йæ фæстаг хæдон дæр раластаид, йæ фæстаг къæбæр дæр ын бахæрын кодтаид.
Йæ хо Лизæ мын куыд радзырдта, афтæмæй, дам, мæхъхъæлон тыхæйисджытæ сæ фыдгæнд кæнын куы райдыдтой, уæд-иу автобусыл кæимæ куыста, уыдон рад хæссын дæр нæ уагъта, «мæхæдæг-мæхæдæг», дам-иу, кодта æдзухдæр. Уый нæ фæндыд, цæмæй исчи фæрисса, цæттæ уыд искæй рыст дæр йæхимæ райсынмæ. Хуыгаты Валери æдзухдæр йæ риу размæ хаста. Дæ мад, дæ фыдæн, дам, иунæг лæппу дæ æмæ дæхи хъахъхъæн, зæгъгæ, йæ фæдзæхстой бинонтæ, сыхæгтæ, хиуæттæ. Уый-иу сын сæрыстырæй загъта: «Ирыстоны иунæджытæ бирæ ис, æмæ уыдонæй алчидæр йæхи куы хъахъхъæна, уæд Ирыстон та чи бахъахъхъæндзæн? Махæн дæр Ирыстон æрмæстдæр иу у!»
Валери йæ рæстдзинад зыдта æмæ ницæмæй тарсти, мæхи зæххыл, дам, хицау мæхæдæг куы дæн, уæд цæмæй хъуамæ тæрсон. Æдзух йæхи цæхæрмæ æппæрста, уымæн æмæ фæдисон лæг уыди, фæдисоны та ахæм рæстæг фæныкгуызау, фæныкæй къусбæрттæ кæнынмæ не ‘вдæлы. Хуссар Ирыстон тыхст уавæры куы уыд, уæд дæр бирæ хæттыты балæууыд уым: куы хойраг ласта, куы — æндæр æххуыс… Нæ, æндон рæхыстæй куы бабастаиккой Валерийы, уæддæр æй уыдон дæр нæ баурæдтаиккой, йæ лæгдзинад ын уый бар нæ лæвæрдта.
1992 азы 31 октябры ма фæстаг хатт уыди йæ хæдзары. Йæ хо Лизæ мын куыд загъта, афтæмæй, дам, йе ‘мгæрттимæ сусæг ныхас кодтой. Мæ зæрдæ, дам, æй æнкъардта, къæпп кодта мæ зæрдæ, цыдæр кæй сфæнд кодта æмæ хорз фæндагыл кæй нæ цæуы, уый. Йæ автобусæн аккумуляторы ‘фсон ацыдис Карцамæ фæндагыл. Бахаудтой амынæты хотыхджын мæхъхъæлон фыдгæнджытæм. Бакодтой сæ Карцайы культурæйы хæдзары. Уым фембæлдысты æмæ кæрæдзи базыдтой йе ‘мхъæуккаг лæппу Наниты Русланимæ. Руслан куыд зæгъы, афтæмæй, дам-иу, фыдгæнджытæ сæ машинæтæ скусын кодтой, адæмы æхсынмæ куы кодтой, уæд, цæмæй сын сæ хъуырдухæн ма хъуыстаиккой иннæтæ. Хуыгаты Валери куы бамбæрста, уавæр хорз нæу, уый, уæд Наниты Русланæн афтæ бакодта: «Ды мæнæй кæстæр дæ æмæ хъуамæ аирвæзай æмæ ацы хабæрттæ радзур адæмæн».
Нæ ахъуыды кодта уыцы уысм нæдæр йæ фыд Къолийыл, нæдæр йæ мад Соняйыл, нæдæр йæ бинойнаг Светæйыл, йе ‘ртæ хойыл, æртæ сабийыл. Хъуыды кæныны рæстæг ын нал уыдис. Карцайы культурæйы хæдзары сæ æхсын райдыдтой…
Нæ, ацы хатт йæ азтæй нæ аппæрста Валери, фæлæ сæм æфтаугæ бакодта, кæд Русланæй бирæ хистæр нæ уыдис, уæддæр. Иу тæппуд лæппу куы уыдаид, уæд уыцы хъысмæтлыггæнæн уысм, фырдиссагæй, бадонзоныг, базæрдæхъарм уыдаид. Фæлæ, мæлæтæй чи фæтæрса, ахæм лæппу нæ уыд Валери. Йæ фæтæн риуæй сæхгæдта Русланы, æз, дам, куы ахауон, уæд, дам-иу, ды дæр ахау. Ды хъуамæ аирвæзай, уымæн æмæ ды кæстæр, цæрынхъуаг дæ, раст, цыма, йæхæдæг цæрынæй бафсæст…
Æнæуи дæр, дам, зæронд лæгæй уæлдай нæ уыди, «дæ фæхъау фæуон»-æй дарддæр дзы ницы фехъуыстаис.
Ирыстоны раз йæ хæс сæххæст кодта Хуыгаты Валери, лæджы мæлæт райста. Хуссар Ирыстоны бархионтæ Карца мæхъхъæлон сæркъуыртæй куы ссыгъдæг кодтой, уæд Руслан мæрдты бынæй сыстад. Нæмыг кæй фæрсы, фæлæ амондджын ирвæзт акодта. Йæ дзуринаг фесты уыцы бæллæхтæ, фæлæ сæ дзырдта тынг зивæггæнгæ. Æмæ йæ бамбарæн дæр уыдис…
Хуыгаты Валери нал базилдзæн Ногиры Ворошиловы уынджы йæ автобусыл. Нал разгъордзысты йæ размæ йæ хъæбултæ. Уынджы тигъæй, дам-иу, куы базылдис, уæд, дам-иу, йæ автобус æрсабырдæр кодта, мыййаг, мæ цæлхыты бынæй рыг куы ссæуа, уæд сыхæгтæй худинаг у, зæгъгæ. Йæ зæрдæ куыд сыгъдæг уыд, афтæ сыгъдæгдзинадмæ дæр ног чындзæй уæлдай нæ уыд. Æдзух, дам-иу, йæ автобусы къомситæ дардта, цæмæй дзы, чи сбада, уыдонæн æнцойдзинад хæсса сæ хæрздæф, стæй дзы искæй дæр фæхынца.
Нал райхъуысдзæн Валерийы хъæлдзæг, цардбæллон зарын. Металлургты галуаны, дам, зындгонд актер Мæхъиты Лаверы адæмон театры архайдта. Ныр йæхицæн йæ цард зарæджы аккаг сси.
Йæ фыд Къолийы фарн нæ фесæфта Валери. Къоли, дам-иу, афтæ дзырдта: «Цы дæм ис, уый дæхицæй тыхстдæрæн ратт, дæхæдæг та исты амæлттæ кæндзынæ, цард цæуы æмæ фарн йемæ хæссы».
Сæ сиахс Туккаты Валери мын афтæ загъта: «Хуыгаты Валерийыл ахæм хуызы ныффыссын хъæуы, Ирыстоны фæсивæдæн йæ ном фæзминагæн куыд баззайа, йæ лæгдзинадыл куыд барой сæхи».
Рухсаг у, Валери! Дæ ном мыггагмæ уæд цæринаг.
Абайты Эдуард
