Уæрæсейы Федерацийы Президент 2022 азы 25 апрелы бафыста сæрмагонд Указ æмæ 2022-2031 азтæ расидт Наукæ æмæ технологиты дæсазонæй. Дæсазон саразыны сæйраг нысан у нæ бæстæйы размæцыд æмæ йæ адæмы цард хуыздæр кæныны ахсджиагдæр фарстатæ лыг кæнынмæ иртасджытæ æмæ наукон кусджыты æргом раздахын. Ныхас цæуы микроэлектроникæйы, информацион технологиты, промышленносты, транспорты, дзæбæхгæнæн хостæ æмæ медицинон æрмæджытæ æмæ æндæр ахсджиагдæр къабæзты технологитæ ноджы бæрзонддæр æмвæзадмæ сисыныл æмæ уый фæрцы нæ бæстæйы технологон хæдбардзинад фидар кæныныл.
Ацы фарстатыл куыд кусы цæгатирыстойнаг наукон æхсæнад, уымæ цæст дары РЦИ-Аланийы Парламент æмæ рæстæгæйрæстæгмæ бабæрæг кæны республикæйы уæлдæр ахуыргæнæндæттæ. Афтæ, Парламенты депутаттæ, сæ сæргъы – Парламенты Сæрдар Тускъаты Таймураз, афтæмæй амæй размæ уыдысты Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты, уый фæстæ – Хæххон паддзахадон аграрон университеты. Ацы хатт та бабæрæг кодтой Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты хими, биологи æмæ биотехнологийы факультет. Йæ декан – биологон наукæты доктор, профессор Хетæгкаты Хетæг уазджыты æрзилын кодта факультетыл, фенын сын кодта лабораторитæ æмæ сæ базонгæ кодта, цавæр иртасæнтæ дзы кæнынц, цæуыл архайынц сæ наукон кусджытæ, æппæт уыдæттимæ.
Уый фæстæ уыд æмбырд. Йæ архайджытæ æрныхас кодтой ахæм темæйыл: «Технологон хæдбардзинадмæ тырнгæйæ æмæ сæвзæргæ ног уавæртæ нымайгæйæ, «Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы наукæ æмæ наукон-технологон политикæйы тыххæй» республикæйы Закъон царды рауадзыны мадзæлттæ æххæст кæнын».
– Республикæйы экономикæ размæ цæмæй цæуа, уымæн наукон иртасæнты уавæр, функционалон наукæйы размæцыды нырыккон гæнæнтæ сты ахсджиаг æмæ хъæугæ, æмæ уыцы размæцыдмæ сæ наукон архайдæй аккаг бавæрæн хæссынц Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ахуыргæндтæ. Университет абон æххæст кæны сæдæ ахуырадон программæйы, æмæ се ‘ппæт дæр кусынц республикæйы социалон-экономикон рæзты нысантыл. Ацы ран ис хорз уавæртæ, куыд æрыгон, афтæ фæлтæрдджын ахуыргæндтæн дæр наукон куыст кæнынæн, уæлæмхасæн ахуырады гæнæнтæй пайда кæнынæн, – йæ разныхасы бафиппайдта Тускъаты Таймураз.
Æмбырды архайджытæн арфæйы ныхас загъта Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ректор
Огъуаты Алан:
– Ног аз нæ университетыл æххæст кæны сæдæ фондз азы, æмæ мæ бон зæгъын у, йæ хъомыс федералон уæлдæр ахуыргæнæндæттæй къаддæр кæй нæу, уый. Наукон
куыст кæнынæн нæм ис æппæт гæнæнтæ дæр. Уыцы куыстæн йæ сæйрагдæр фæндæгтæй иу у технологон рæзт. Кæрæдзи фарсмæ балæугæйæ, уыцы нысаныл æмхуызонæй архайынц нæ профессортæ, ахуыргæнджытæ, аспиранттæ æмæ студенттæ æмæ тырнынц, сæ наукон иртасæнтæ практикон æгъдауæй пайда цæмæй уой æмæ экономикæйыл хорзырдæм цæмæй ахадой, уымæ. Университет архайы, йæ ахуыргæндты наукон куыстытæ хъомысджындæр цæмæй уой, стæй, æрыгон ахуыргæндты, аспирантты нымæц фылдæр цæмæй кæна, ууыл.
Фæлæ экономикæ размæдзыд нæ уыдзæн, паддзахад фидар куы нæ уа, уæд. Фидар та уæд уыдзæн, æмæ абоны фæлтæр нæ бæстæйы истори куы зона æмæ ивгъуыд дугтæ æмæ цаутæн раст аргъ куы кæна. Æнæ ивгъуыдæй нæй абон æмæ нæй фидæн – ууыл уыд Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты уæрæсейаг историйы кафедрæйы сæргълæууæг, историон наукæты доктор, профессор Бзарты Русланы раныхас. Куыд загъта, афтæмæй кафедрæ дарддæр æххæст кæны, йæ бындурæвæрджытæ – Борис Скитский, уый фæстæ та – Тотойты Михал æмæ Блиты Марк цы традицитæ ныууагътой, уыдон. «Кафедрæ абон стыр куыст кæны Аланийы историон æмæ культурон бынтæ бахъахъхъæныныл. Уыцы нысанимæ фарон сарæзтам студентон лаборатори. Стыр æргом здахæм фæсивæды хъомылады фарстатæм», – дзырдта Бзары-фырт.
Цымыдис уыд университеты органикон химийы кафедрæйы сæргълæу-
уæг, химикон наукæты доктор, профессор Абайты Владимиры доклад. Уый ныхас кодта химион буаргъæд «фурфурол»-æй промышленносты, суанг ма хойраг æмæ медицинæйы пайда кæныны ахадындзинадыл.
Наукон иртасæнтæй царды алы къабæзты пайда кæныныл ныхас кодтой: университеты физикæйы кафедрæйы сæргълæууæг, физикон-математикон наукæты доктор Магкоты Тамерлан, экологон анализы лабораторийы сæргълæу-
уæг, биологон наукæты доктор Сергей Скупневский, фармацийы кафед-
рæйы сæргълæууæг, фармацевтикон наукæты кандидат, доцент Вячеслав Морозов.
Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты хойраджы продуктты технологийы кафедрæйы сæргълæууæг Бениамин Маркарянæн йæ наукон куыст баст у, Цæгат Кавказы хохрæбын районты чи рæзы, хъæддаг хуымæллæджы уыцы хуызтæ æмбырд кæнын, æвзарын æмæ сæ рæзын кæнын. Промышленнон æгъдауæй уыцы куыст кæнын республикæ куы райдайа, уæд уый уыдзæн пайда æмæ бюджетмæ æфтиагхæссæг хъуыддаг. «Ныртæккæ уый у республикæйы ахсджиагдæр экономикон проекттæй иу. Кæддæр, раздæры азты, хуымæллæг республикæйæ æрвыст цыд иннæ рæттæм дæр, æмæ уыцы хъуыддаг хъæуы сног кæнын», – загъта раныхасгæнæг.
Ирон цыхтыты æнхъизæны микрофлорæ иртасыны фарстатæ æмæ университеты микробиологи æмæ биотехнологийы лабораторийы куыстыл ныхас кодта уыцы лабораторийы сæргълæууæг, ветеринарон наукæты кандидат, доцент Хъæцмæзты Геннади.
Парламентон байхъуыстыты фæдыл æмбырды архайджытæ рахастой
амынддзинæдтæ РЦИ-Аланийы Ахуырад æмæ наукæйы министра-
дæн, нæ республикæйы уæлдæр ахуыргæнæндæттæн, РЦИ-Аланийы Фæсивæды хъуыддæгты фæдыл комитетæн, Дзæуджыхъæуы наукон центрæн, горæт Дзæуджы-
хъæуы горæтаг зылд æмæ республикæйы муниципалон районты бынæттон хиуынаффæйады администрацитæн.
Уымæй уæлдай, республикæйы Парламент РЦИ-Аланийы Хицауадæн йæ размæ æвæры фæндон, цæмæй Парламенты йæм æркæсынмæ бацæттæ кæной «2030 азмæ Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы социалон-экономикон рæзты стратегийы тыххæй» РЦИ-Аланийы Закъонмæ ивддзинæдтæ бахæссыны тыххæй» рес-
публикæйы закъоны проект, стæй бакусой æмæ сфидар кæной республикæйы наукон-технологон рæзты программæ. Парламент та дарддæр кæндзæн наукон, наукон-техникон æмæ инновацион архайдæн уагæвæрæг закъон-
æвæрынад нывылдæр кæныны куыст.
ДЕДЕГКАТЫ Зæлинæ, къамтæ систа
ХЪАЙЫРТЫ Дианæ
