Номдзыд инæлар йæ царды фыццаг къахдзæфтæ акодта 1903 азы 12 ноябры Бæтæхъойыхъæуы мæгуыр зæхкусæджы хæдзары. Йæ фыд Алыксандр 1908 азы йæ бинонтæн исты бакусынмæ ацыд Канадæмæ æмæ 4 азы фæстæ уым фæмард, шахтæ йыл ныккалд, афтæмæй. Æнахъом Иссæйы уæхсчытыл æрæнцад хæдзары уæз, æмæ, бонджынтæм æххуырсты цæугæйæ, къæбæрамал кодта йæ бинонтæн. Ахуырмæ йын рæстæг нæ уыд, фæлæ уæддæр сæ хъæуы аргъуаны скъола каст фæцис. Зæрдæргъæвд лæппу фæстæдæр йæ хæстæджытæ æмæ уырыссаг ахуыргæнæг Елизаветæ Аполлоновна Похомова-Слюсаревайы æххуысæй 1918 азы каст фæци Дзæуджыхъæуы 2-æм реалон училищæ. Кавказы Хицæн æфсады сæрмагонд къорды сырхæфсæддонæй службæ кæнын райдыдта 1922 азы.
Фæстæдæр, 1926 азы, каст фæцис Ленинграды бæхæфсæддон скъола æмæ службæ кодта курсон командыгæнæгæй Цæгат Кавказы адæмты бæхæфсæддон скъолайы Краснодары. ÆКА(б)-йы уæнг уырдыгæй æрвыст æрцыд М.В.Фрунзейы номыл академимæ æмæ йæ æнтыстджынæй фæуыны фæстæ снысан кодтой Украинаг æфсæддон зылды М.Ф.Блиновы номыл 5-æм Стъараполаг бæхæфсæддон дивизийы штабы хайады оперативон дæлхайады хицауæй.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты хæд размæ Иссæ ахуыр кодта К.Е Ворошиловы номыл Генералон штабы академийы. Фæлæ хæст куы райдыдта, уæд сын сæ ахуыртæ æрбацыбыртæ кодтой, рауагътой сæ æмгъуыдæй раздæр, æмæ Иссæ 6 июны нысангонд æрцыд Цæгат Кавказы æфсæддон зылды 50-æм бæхæфсады дивизийы командыгæнæгæй. Булкъон Плийы-фырт куыддæр Армавирмæ дивизимæ бацыд, афтæ сæмбæлд фронтмæ ацæуыны бардзырдыл. Дивизи аппæрстой Ныгуылæн фронтмæ, уым инæлар Л.М.Доваторы хицæн бæхæфсæддон къордимæ уæвгæйæ, дыууæ хатты архайдта Смоленскы тохты æфсæддон фæсчъылдым къорд «Центр»-имæ. Мæскуыйы бынмæ хъахъхъæнæн хæстыты дивизи йæхи равдыста тынг сæрæнæй. 19 декабры корпусы командыгæнæг, инæлар-майор Л.М.Доватор мæлæтдзаг цæф куы фæци, уæд ын йæ бæсты сæвæрдтой инæлар Плиты Иссæйы, æмæ архайдта Мæскуыйы бынмæ ныббырстыты тохты. 1943 азы фронты командыгæнæг Р.Я. Малиновскийы бардзырдæй арæзт æрцыд фронты бæхæфсады механизацигонд къорд, æмæ йын разамынд
дæттын бахæс кодтой Плийы-фыртæн. Йæ бæхæфсады къордимæ Иссæ архайдта Дон, Сталинграды фронтты, Мелитопольскмæ ныббырсты операцийы. Уæлдай хъæбатырдзинад равдыста Березнеговата-Снегиревск æмæ Одессæмæ ныббырстыты операцийы. Знаджы фæсчъылдыммæ бæхæфсады механизацигонд къорд бакæнгæйæ, ныддæрæн кодта немыцаг æфсады 6-æм хæйттæ. Апрелы бахызт цæугæдон Южный Бугы сæрты, æрлыг кодта знаджы фæндæгтæ æмæ стыр æххуыс фæцис фронты æфсæддон бирæ егъау хъæутæ æмæ уыдонимæ горæт Одессæ дæр байсынæн. Уыцы хъæбатырдзинады тыххæй йын лæвæрд æрцыд Советон Цæдисы Хъæбатыры ном. Апрелы райдайæны корпус æмæ бæхæфсады механизацигонд къорд лæвæрд æрцыдысты 1-аг Беларуссаг фронтмæ. Ам дæр та Плийы-фырт архайдта æнтыстджынæй. Суæгъд кодта горæттæ Слуцк, Столбцы, Слонили. Иссæйы бæхæфсады-механизацигонд къорд та фæстæмæ баиу кодтой 3-аг Украинаг фронтимæ. Венгрийы зæххыл горæт Дебрецен райсынæн ныццæвын хъуыд йæ фæсчъылдым. Иссæйы хæстонтæ хæс æнтыстджынæй сæххæст кодтой, фæлæ сын знаг сæ рацæуæнтæ æрæхгæдта, æмæ 10 суткæйæ фылдæр тох кодтой танкты ныхмæ. Венгрийы цалдæр горæты бахъуыд ныууадзын, фæлæ уæддæр Дебрецен бацахстой советон æфсæдтæ.
Афæдзы дæргъы Иссæйы кæд импровизацион бæхæфсады механизацигонд къордæн команды кæнын хъуыд, уæд 1944 азы ноябрæй фæстæмæ Украинаг фронты Иссæ нысангонд æрцыд штатон 1-аг бæхæфсады механизацигонд къорды командыгæнæгæй æмæ архайдта Будапешты операцийы. Хæстон нысантæ иттæг хорз кæй æххæст кодтой æмæ йæ бирæ ’фсæдтæ стыр хъæбатырдзинад кæй равдыс-
той, уый тыххæй ССР Цæдисы хъахъхъæнынады наркомы бардзырдмæ гæсгæ 1945 азы 26 ноябры 1-аг бæхæфсады механизацигонд къордæн лæвæрд æрцыд гвардионы ном. 1945 азы уый архайдта БратиславæБрно-Прагæйы ныббырстыты операциты.
Советон-япойнаг хæсты Фæсбайкалаг фронты Плиты Иссæ команды кодта советон-монгойлаг бæхæфсæддон механизацигонд къордæн Хингано-Мукденскы операцийы. 1945 азы августы Квантуны æфсад кæй ныддæрæн кодта, уый тыххæй йын дыккаг хатт лæвæрд æрцыд Советон Цæдисы Хъæбатыры ном. Фыдыбæстæйы Стыр хæс-
ты рæстæг ССР Цæдисы Сæйраг командыгæнæг И.В.Сталины бардзырдты Плиты Иссæйы ном уыд 16 хатты.
Хæсты фæстæ Иссæ командæ кодта Стъараполы æфсæддон зылдæн, Хуссар æфсæддон къорды 9-æм механизацигонд æфсадæн Румыны, Прикарпатьейы æфсæддон зылды 13-æм æфсадæн, каст фæцис К.Е.Ворошиловы номыл уæлдæр æфсæддон академийы Уæлдæр академион курсытæ. Командæ кодта Фæскавказы æфсæддон зылды 4-æм æфсадæн, уыд Æфсæддон зылды командыгæнæ-
джы хæдивæг, 1958 азы апрелæй 1968 июнмæ – Цæгат Кавказы æфсæддон зылды командыгæнæг.
Карибы къуырцдзæвæны рæстæг 1962 азы июнæй 1963 азы маймæ операци «Анадырь» æмæ, Кубæйы цы Советон æфсады къорд уыд, уыдонæн командæ кодта. 1968 азæй фæстæмæ ССР Цæдисы хъахъхъæнынады министрады генералон инспекторты къордæн уыд æфсæддон инспектор-уынаффæгæнæг. Плиты Алыксандры фырт Иссæ йе ’цæг дунемæ ацыд 1979 азы 6 февралы. Ныгæд ис Дзæуджы-
хъæуы Намысы аллейы.
Плиты Иссæ уыд ССР Цæдисы Сæйраг Советы 2-8 равзæрстты депутат. Йæ удæгасæй йын Дзæуджыхъæуы æвæрд æрцыд бронзæ бюст. Советон Цæдисы фехæлды фæстæ æфсады инæларæн Дзæуджыхъæуы астæу Терчы был æвæрд æрцыд егъау цыртдзæвæн уæлбæхæй.
Йæ номыл ис уынгтæ: Дзæуджыхъæуы, Ростов-Доны, Краснодары (фæсхъæу Пашковскийы), Одессæйы, Иссæйы къамтæ хицæн нывгæнджытæ сныв кодтой Ирыстоны къæдзæхты фæхстыл И.В.Сталин æмæ Хетæгкаты Къостайы фарсмæ. Ирыстоны æгъдауы фæткæн баззад хъæбатыры ном зарæгæй сæнусон кæнын, æмæ Иссæйыл йæ удæгасæй скодтой æмæ зарыдысты цалдæр зарæджы.
Æрмæг бацæттæ кодта
Касаты Батрадз
