Дыгуры районы центрон рынчындоны сæйраг дохтыр Лекойты Ботайы фырт Артур йæхиуыл бавзæрста, кусæндон хæсты бын куы вæййы, уæд къуырцдзæвæнæй рацæуын æнцон кæй нæу. Йæ хъуыдымæ гæсгæ, фæрæзтæй хæдзардзинæй пайда кæнынмæ куы арæхсай, уæд рынчынтæ дæр дохтыр æмæ хосхъуаг нæ уыдзысты. Ахъаз сты нысанмæ-арæзт программæтæ, æнæниздзинад хъахъхъæнынады уавæр кæнынц хуыздæр.
Районы нудæс мин цæрæгæн медицинон æххуыс дæттынц Дигорайы рынчындон æмæ поликлиникæйы, стæй цыппар хъæууон амбулатори æмæ иу ФАП-ы. Се ‘ппæты дæр кусынц терапевт, педиатр, фелсыр, стæй медицинон хо. Сæ алкæцыйы дæр ис боныгон стационар фæйнæ дыгай бынæттимæ, ифтонг сты ЭКГ-йы аппараттæй. Рынчынæй анализтæ сисынц æмæ сæ хæдтулгæйыл фæхæццæ кæнынц рынчындоны лабораторимæ, къуыри дыууæ хатты та Дигорайæ лаборанттæ хъæутæм рацæуынц.
– Ис нын бадзырдтæ коммерцион лабораторитимæ, стæй Сывæллæтты республикон рынчындонимæ. Кæцыфæнды дохтыртæн дæр бахъуаджы сахат ис фадат бадзурынæн æмæ рынчынæн хъæугæ процедурæ скæндзысты лæвар, – зæгъы рынчындоны сæйраг дохтыр.
Фыццаг медицинон æххуыс цы æмвæзады ис, уымæй бирæ аразгæ у, рынчынты дзæбæх кæныны хъуыддаг. 2024 азæй, мыздæй уæлдай, дохтыртæ – 50 мин сомы, фелсыртæ æмæ медицинон хотæ – 30 мин сомы исынц социалон фиддонтæ. Программæты руаджы специалисттæй цух не сты, уæдæ ныр цыппар азы рынчындон хостæй ифтонг у сæдæ проценты. Хъыгагæн, неврологи æмæ терапийы пъланон рынчынты хатт бахъæуы æнхъæлмæ кæсын, цæмæй йæ стационары сæвæрой, фæлæ уыцы рæстæг дæр дæргъвæтин нæ ахæссы.
– «Хъæууон дохтыр»-ы программæмæ гæсгæ нæм кусы æртæ дохтыры: терапевт, реаниматолог æмæ кардиолог. Районы поликлиникæ ис рынчындоны фарсмæ, æрвылбон æй бабæрæг кæны 150 рынчынмæ ‘ввахс. Æнæргъæвгæ ‘ххуыс исынц райсомы астæй изæры аст сахатмæ. Тагъд æххуыс бакæнынæн нæм ис 2 хæдтулгæйы, адæм та курынц, цæмæй ма нын иу раттой.
Зæгъæм, горæтмæ рынчыны цы тагъд æххуысы къарет аласы, уый, дыу-уæрдæм фæндагыл бафæстиат вæййы рæстæмбис нымадæй 2,5 – 3 сахаты. Æвæстиат æххуыс бакæныныл иу бригадæ не ‘ххæссы. Уæд бадзурын Алагирмæ кæнæ Цыколамæ, æмæ нæм фæзынынц æххуысмæ, – сæ æрвылбоны куысты тыххæй зæгъы Лекойы-фырт.
Дурдуйраг лæппуйæ дохтыр рауадаид, уымæ бæллыд Артуры фыд Бота. Йæ фыдыфсымæр Георги республикæйы зындгонд паталогоанатом уыд, йæ рæстæджы, медицинон наукæты кандидат куыста ацы кафедрæйы, лæууыд республикон паталогоанатомон службæйы сæргъы.
– Мæхи дæр фæндыд дохтыр суæвын, æмæ скъола каст куы фæдæн, уæд ахуыр кæнынмæ бацыдтæн нæ Медицинон институтмæ, равзæрстон сывæллæтты инфекцион низты дохтыры специализаци, æмæ мæ арвыстой кусынмæ Оренбурджы облæстмæ. Цыппар азы дзы фæдæн, стæй сыздæхтæн Ирыстонмæ. Дзæуджы-хъæуы рынчындæтты бынат нæ уыд, Мæздæджы рынчындонмæ, рæстæгмæ дзы бакусыны хъуыдыимæ ацыдтæн æмæ дзы бафæстиат дæн 32 азы. Сывæллæтты инфекцион хайады дохтырæй райдыдтон кусын, уыдтæн йæ сæргълæууæг дæр, стæй мæ снысан кодтой æнæниз-дзинад хъахъхъæнынады хайады сæргълæууæгæй, – йæ ныхас дарддæр ахæццæ кодта Артур. Ныр афæдз æмæ ‘рдæг разамынд дæтты Дыгуры районы центрон рынчындонæн. Кусын куы райдыдта, уæд рынчындон хæс дардта 52 милуан сомы, 2023 азæй рынчындон кредитортæй суæгъд. Кæмфæнды ма куыстаид Лекойы-фырт – алы ран дæр уагдон хæстæй сæрибар кодта.
– Кредиторкæ цы у, уый зонын. Æхца нымайынмæ арæхсын хъæуы, – зæгъы фæлтæрдджын разамонæг. Сæдæ дæс бынаты ис Дигорайы центрон рынчындоны. Ссæдз азы дæргъы дзы хъарм дон нæ уыд æмæ уымæй рынчынтæ тыхстысты. Ног сæйраг дохтыры ‘рбацыдимæ сулæфыдысты, спонсорты ‘ххуысæй рынчындоны фæзынд хъарм дон. Авд хайады – хирургийы, терапийы, неврологи, инфекцион низты, сывæллæтты, рынчынтæ исæн æмæ паллиативон хайæдты пациенттæм зилынц æмæ сæ дзæбæх кæнынц, ОМС-ы программæмæ гæсгæ. Дæс бынаты кæм ис, уыцы паллиативон хайад рынчындоны фæстагдæр байгом, ис сæм психиатор æмæ цармы низты дохтыртæ. Бесолты Дианæ республикæйы районты паллеативты ‘хсæн
хуыздæрыл нымад чи у, уыцы хайады дохтырæй кусы. Уæззау рынчынтимæ у
куыст коллективæн, алчи дзы нæ бафæраздзæн, фыццаджыдæр, психологон уагæй.
Стыр арфæйы ныхæсты аккаг у хирургийы хайады сæргълæууæг Хъойбайты Артур, афæдзмæ ацы хайады дзæбæх кæнынц 630 рынчыны, боныгоны стационары та 400 – адæймаджы. Иннæ районтæй кæй æрвитынц, уыцы «чъизи» хъæнтимæ рынчынтæн хайады ис фондз бынаты. Æхсызгон цау нын фехъусын кодтой районы дзæбæхгæнæндонæй, адæмæн уарзон дохтыры гæххæттытæ кæй арвыс-той Мæскуымæ, цæмæй йын раттой Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт дохтыры ном. Собиты Валентинæ – неврологийы хайады сæргълæууæг, Рæмонты Эльвирæ – хæцгæ низты хайады разамонæг, Хъамболты Тамарæ лæууы терапийы хайады сæргъы, Хосроты Миланæ у сывæллæты хайады сæргълæууæг. Се ‘ппæт дæр сты, коллективы куыст нывыл кæныныл чи архайы, уыцы дохтыртæ. Куысты æрвылбоны сагъæстимæ æмбæлынц дзæбæхгæнæн фарстаты фæдыл сæйраг дохтыры хæдивæг Ботъоты Олеся æмæ организацион-методикон куысты фæдыл хæдивæг Къесаты Светланæ.
Гъе, ахæм хуызы нæм разынд, республикæйы районты дзæбæхгæнæндæттæй иу – Дыгуры районы рынчындон, æнæниз-дзинад хъахъхъæнынады къабазы йæ бæрны цы къабæзтæ ис, уыдоны куыст. Нæ æрмæг хуымæтæджы нæ райдыдтам рынчындоны сæйраг дохтыры ныхæстæй, æхца ныма-йынмæ арæхсын хъæуы, зæгъгæ. Уый царды куыд ахады, уый та бæрæг у, разамынд цы рынчындонæн дæтты, уый архайдæй.
ХУЫБИАТЫ Ларисæ
