Рагон фыдæлты æхсардзинадæй хайджын сты нæ ныры фæлтæр. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты цы хъайтардзинад равдыстой, уый дæр ууыл дзурæг у. Ирæттæ æхсардзинадæй фæсте никуы баззадысты.
Советон Цæдисы æфсæдтæ Афганистаны адæмæн æххуысмæ куы ацыдысты, уæд уым ирон лæппутæй дæр бирæ хæцыд. Уæлдайджынæй бафыстой сæ интернационалон хæс. Бирæтæ дзы нал сæмбæлдысты сæ фыды уæзæгыл. Сæдæгæйтты æвзыгъддзинад хæрзиуджытæй сбæрæг кодтой.
Уыдонимæ уыд сунжæйаг лæппу, Афганистаны хæсты архайæг, Гæрзифтонг быцæуты инвалидты иугонды регионалон хайады сæрдар Джаджиты Витали.
Бирæ тугкалæн хæстон цауты æвдисæн разынд сунжæйаг лæппу. Цæмæй зыдта, хъысмæт æй цард æмæ мæлæты хъуырдухæнты ‘хсæнты кæй ракæндзæн, уый. Витали райгуырд 1966 азы. Ахуыр кодта бынæттон скъолайы. Аст къласы фæуыны фæстæ йæ гæххæттытæ балæвæрдта Дзæуджыхъæуы 5-æм профтехучилищæмæ, дурамайæджыты хайадмæ.
Иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ йæ каст фæци æмæ кусынмæ бацыд Дзæу-
джыхъæуы арæзтадон управленимæ. Тынг зæрдæбынæй бавнæлдта йæ
куыстмæ, цалынмæ йæм нæ фæсидтысты æфсады рæнхъытæм. Ссис Борисовæйы (Белорусси), хæстон специалисттæ кæм цæттæ кодтой, уыцы хайы æфсæддон. Рауад дзы БМП-2-йы хъавæг-операторы специалист. Уый фæстæ йæ Советон Цæдисы сæрмагонд скондимæ арвыстой Афганистанмæ.
Йæ фыццаг уæззау хæст душмантимæ уыд Пакистаны арæнтæм æввахс Маравары комы. «Нæмгуытæ ихуарæгау кодтой. Знаг æнауæрдгæйæ размæ бырста. Махæн нæ фылдæр – æвæлтæрд лæппутæ, фыццаг хатт хæсты чи бахауд, ахæмтæ. Нæ ныхмæлæуджытæ – хæстыл чи сахуыр, уыцы балбирæгътæ, алыхуызон хæцæнгæрзтæй ифтонгæй.
Уæддæр нæ фæтарстыстæм æмæ сын ныхкъуырд лæвæрдтам. Уыцы бон нæ лæппутæй фæхъуыд 31 адæймаджы. Бонæй-бонмæ нæ хæстмæ цæттæдзинад бæрзонддæр кодта», – дзуры Джаджиты Витали.
Бирæ хæстон операциты архайдта. Дыууæ хатты фæци контузигонд, цæфтæ, фæлæ та-иу фæстæмæ йе ‘мбæлтты рæнхъы æрлæууыд. Йæ хæстон сгуыхт-
дзинæдты тыххæй дыууæ хатты хорзæхджын æрцыд Æхсардзинады майданæй.
Йæ службæ куы ахицæн Афганистаны, уæд та бацыд кусынмæ, æфсадмæ йæ кæцæй акодтой, уыцы арæзтадон управленимæ. Дзæуджыхъæуы арæзта хæ-
дзæрттæ. Фæлæ йе ‘хсæнадон архайд дæр нæ уагъта. Афганистаны хæстонты змæлды уыд сæрæн архайæг.
1987 азы Советон Цæдисы æппæты фыццаг Витали æмæ йæхи хуызæн интернационалисттæ байгом кодтой хæстон-спортивон лагерь «Интер». Арæзт æрцыд зынхъомылгæнæн лæппутæн. Фылдæр æргом дзы здæхт уыд хæстон-патриотон хъомыладмæ.
Сæрæнæй архайдтой фæсивæды службæмæ бацæттæ кæныныл. Лæппуты
ахуыр кодтой парашютæй гæпп кæнын дæр. Æрсиддонты хæстон хъуыддæгтæм тынг бацæттæ кодтой. Ахæм хæстон-патриотон цæттæдзинады фæрцы бирæ лæппутæ фæстæдæр систы хæстон тыхты, мидхъуыддæгтæ æмæ паддзахады æдасдзинады комитеты дæлбулкъонтæ æмæ булкъонтæ.
Уый уыди афгайнаг змæлды сæрæн архайджыты фæрцы. 2010 азы Витали æвзæрст æрцыд Афганистан æмæ æндæр хæстыты инвалидты Цæгат Ирыстоны регионалон хайады сæрдарæй. Джаджийы-фырт æмæ йе ‘мкусджытæ архайынц
хæстон-патриотон хъомылады мадзæлтты, кæнынц лæгдзинады уроктæ. Се ‘ргом здахынц инвалидты зындзинæдтæм. Æрвитынц сæ дзæбæх кæнынмæ. Æххуыс сын кæнынц бинонты уæззау фарстатæ лыг кæнын.
«Куыд афгайнаг хæсты ветеран, афтæ мæ фæнды, цæмæй зæххыл хæст ма-
куыуал уа. Мæнæн мæ фыд дæр Фыдыбæстæйы Стыр хæсты фæци кæронмæ, хæсты азарæй цæфтæ дæр баййæфта.
Уæдæ мæхæдæг дæр зонын, цы у хæстон уавæр. Ныр та уыцы мæлæтдзаг тохы сты нæ кæстæртæ Украинæйы зæххыл. Мæ хистæр æфсымæры дыууæ лæппуйы сæ туг ныккалдтой сæрмагонд æфсæддон операцийы. Хистæр – Аслан хъазуатæй тох кодта, фервæзын кодта йæ командиры. Фæлæ йæхæдæг хъæбатырæй фæмард. Хорзæхджын æрцыд Лæгдзинады орденæй, фæлæ йын æмбæлд Хъæбатыры Стъалы дæр.
Кæстæр лæппу Сослан уæззау цæфтæ фæци, æнæ къахæй æрыздæхт хæдзармæ. Хорзæхджын æрцыд Суворов æмæ Жуковы майдантæй. Афтæ зæгъæн ис, æмæ нæ хæдзарвæндагæн хæст сси сæ хъысмæт. Нæ кæстæртæ хъуамæ уой царды хорздзинæдтæй æфсæст, сæ фæстæ бындур куыд уадзой, афтæ», – зæгъы Витали.
Æмæ, мæнмæ гæсгæ, уый раст у. Лæгдзинадæн кæддæриддæр нæ царды ис бынат.
– Æрхæццæ, Советон Цæдис Афганистанæй йе ‘фсæдтæ куы ракодта, уыцы бон, æмæ мæ фæнды, мæ хæстон хæлæрттæн, ветерантæн, инвалидтæн, æндæр бæстæты йæ интернационалон хæс чи фыста, уыдонæн арфæтæ ракæнын.
Ут мын æнæниз! Уæ сæрмæ сæрибары хур тæмæнтæ куыд кала, цард уæм йæ мидбылты куыд худа, уæ бинонтимæ хорз фидæнмæ куыд цæуат, уыцы хорзæх уæ уæд! – зæгъы Джаджиты Витали.
Гасситы Моисей
