Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университеты ЮНЕСКО-йы æмбырдты залы уæрæсейаг политолог, этнополитикæйы цыды, национализмы фарстатæ æмæ раздæры Советон Цæдисы тыгъдады быцæуты, стæй европæйаг æдасдзинады фарстаты фæдыл специалист, историон наукæты кандидат фембæлд Хицауады, Фæсивæдон парламенты, уæлдæр ахуыргæнæндоны минæвæрттæ æмæ журналисттимæ. Сергей Мирославы фырт ссыд, РЦИ-Аланийы Хицауад æмæ паддзахадон университеты разамынды курдиатмæ гæсгæ.
ЦИПУ æмæ МГИМО-йы ‘хсæн рагæй дæр хæлар ахастдзинæдтæ ис. Университеты рауагъдонтæ кусынц профессоримæ, сæ иу – Дегъуаты Владимир – хъуыстгонд ахуыргонд Блиты Максы ахуыргæнинаг. Æрæджы МГИМО-йы ректор Анатолий Торкуновимæ бацæттæ кодтой Фронтинийы тыххæй чиныг, фронтинийаг фæзынды тыххæй канд Америкæйы нæ, фæлæ Кавказы историйы дæр. Рецензи йын ныффыста Ирыстоны уазæг. Сергей Маркедонов Ростовæй у, хорз зоны Кавказ, Цæгат Кавказы царды фæзилæнтæ. Фембæлды, сæйрагдæр, ныхас цыд, Уæрæсе, Кавказ æмæ Кавказ Уæрæсейы, политикæ æмæ хиæмбарынады, стæй 1991 -2026 азты уæрæсейаг æддагон политикæйыл, нысантæ æмæ хæзнаты фарстатыл.
– Уæрæсе стыр паддзахад у, уымæ гæсгæ ахсджиаг у, эксперттæ бынаты уæвгæйæ, уавæр хъуамæ зоной. Уæвгæ сæм алы ран не ‘нхъæлмæ кæсынц, мæхи мын ныр Азербайджанмæ нал уадзынц, кæд Карабахы хæдбардзинады фæдыл иу ныхас дæр никуы скодтон, уæддæр. Хуссар Ирыстон æмæ Абхазы тыххæй дæр хъавгæ дзырдтон, уымæн æмæ ‘мбæрстон, уым нæ уæвгæйæ мын нæй бар фарстайыл дзурын, – ацы ныхæстæй райдыдта йæ лекци зындгонд политолог. МГИМО-йы 2019 азæй кусы дунейы ахуырады институты, уым сæ хъус дарынц æмæ хатдзæгтæ кæнынц, дунейы цы политикон цаутæ цæуы, уыдонæн. Фæндзай азмæ (уыйбæрц рацыд хайады сарæзтыл), зæгъы, дунейы лыггæнинаг фарстатæ фылдæр æмæ вазыгджындæр фесты.
– Мæ хъуыдыйы дæр никуы æрцыдаид, «уазал хæст» йæ тыхы куы уыд, уыцы
рæстæг Рональд Рейган Леонид Брежневы æфсæддон фыдгæнæг рахуыдтаид, уый. Ныр кæрæдзийæн аргъ кæныны хъуыддаг политикæйы фесæфт, паддзахæдты сæргълæуджытæ цы фарстатыл баныхас кæнынц, уыдоны алчи, йæхицæн куыд хуыздæр у, афтæ фехъусын кæны, цы паддзахæдты цæрынц, уым. Цæттæ кæнæм æрмæджытæ, дæн Æдасдзинады Советы наукон секцийы раздæры Цæдисы тыгъдады. Цы фарстатыл кусæм, уыдоны фæдыл архайæм мадзæлттæ аразын æмæ сæ ахуырадмæ ивын, – фехъусын кодта фембæлды архайджытæн Сергей Маркедонов.
Æстдæсæм июны каст цæудзæн Сомихы республикæйы сæвзæрд уавæрмæ. Архайдзысты дзы Уæрæсейы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрад æмæ Æдасдзинады Советы минæвæрттæ.
Фембæлды фадат уыд фарстытæ раттын хъуыстгонд политологмæ. Журналистикæйы факультеты декан Хæбæлаты Фатимæйы фарста баст уыд, ивгъуыд æнусы 90-æм азты репресси баййафæг адæмты реабилитацийы закъон, Уæрæсейы æддагон политикæ, стæй паддзахæдты хæларæй цæрынимæ.
– Мæ ахуыргæнæг-иу афтæ дзырдта, зæгъгæ, историон æнæрастдзинад раст кæнын абоны цардæн зианхæссæг ма хъуамæ уа. Депортаци æвирхъау цау уыд, уый зонинаг æмæ хъуыдыкæнинаг у. Бирæ рæтты расайдта быцæуттæ.
Фæсивæдон парламенты минæвар бафарста, куыд кæнгæ у æрыгæттæн, кæм агурой куыст. Йæ дзуапп уыд цыбыр, фæлæ мидисджын:
– Ахуыр кæнут æмæ уæхæдæг агурут. Ма ‘фсæрмы кæнут уæхи ‘вдисын!
Сахатæй фылдæр ахаста политологимæ фембæлд, цы фарстатыл цыд ныхас, уыдоны тыххæй æрмæг уыдзæн фæстæдæр нæ газеты радон номыры.
ХУЫБИАТЫ Ларисæ,
къам систа Татьяна ШЕХОДАНОВА
