Сæдæ аст азы размæ (1918 азы кæфты мæйы 29 бон) æрыгон Советон республикæйы кусæг æмæ зæхкусæг фæсивæд сæ Æппæтуæрæсеон съезды æмхъæлæсæй сарæзтой фæсивæды коммунистон цæдис (РКСМ). 1924 азы фæллойгæнæг адæмты уарзон фæтæг В. И. Ленины амæлæты фæстæ йæ схуыдтой Ленинон. 1926 азы та сси Фæсивæды Æппæтцæдисон Ленинон Коммунистон Цæдис.
Зын, фæлæ кадджын фæндæгтыл фæцыд фæскомцæдис: æмбæстаг хæст, фондзазонты хъазуатон куыст, коллективизаци, Фыдыбæстæйы Стыр хæст, зæрæстон зæххытæй бирæ бæркад исын, Æппæтцæдисон Фæскомцæдисон арæзтæдтæ, се стырдæр — БАМ (Байкало-Амурская магистраль).
Абон дæр ма бирæтæ æхсызгонæй мысынц уыцы рæстæг, се ‘взонджы бонтæ. Уыдонимæ – педагогон куысты ветеран, елхотаг Лианты-Къубалты Раисæ. Дзæуджыхъæуы педагогон училищæйы студенткæ ивгъуыд æнусы 50-æм азты кæрон архайдта зæрæстон зæххыты хорæфснайæнты.
Цалдæр фæлтæры схъомыл Советон Цæдисы фæскомцæдисы скъолайы. Уый уыдис нæ бæстæйы царды стыр дуг. «Æрыгон больщевиктæ» (афтæ хуыдтой фæскомцæдисонты) кæддæриддæр цыдысты фæллойы æмæ тохы раззаг рæнхъыты. Афтæ Елхоты колхозы Дзугаты Дзибудтайы фæскомцæдисон-фæсивæдон бригад Цæгат-Ирыстоны хъæууон-хæдзарадон къабазы социалистон ерысы фæуæлахиз фæд-фæдыл цалдæр азы. Уыцы æнтыстдзинæдты тыххæй 1935 азы бригадир хорзæхгонд æрцыд Фæллойадон Сырх Тырысайы орденæй, алыхуызон хæрзиуджытæ райстой бригады уæнгтæ дæр.
Мæнæ ацы къамы кæй уыны газеткæсæг, уыдон сты фæскомцæдисонтæ — Елхоты астæуккаг скъолайы 1941 азы рауагъдонтæ (галиуырдыгæй рахизырдæм): фыццаг рæнхъы — Кодзырты Раисæ, Батиаты чызг (йæ ном бæрæг нæу), Батиаты Алымбег, Агънаты Фатимæ, Адырхаты Верæ, Агънаты Нинæ, Кодзырты Раисæ;
дыккаг рæнхъы — Карсанты Батырбег, Тотыккаты лæппу (йæ ном бæрæг нæу), æртæ ахуыргæнæджы, Габысаты Исмалбег (Итта), Милдзыхты Барис;
æртыккаг рæнхъы — Бохаты Амырхан, Дзараты Батрадз, Такъæты Мурат, Сæрæлиаты Хъауырбег (Æги), Къубалты Додти, Сæлбиты Зауырбег.
Цардбæллон фæсивæд куыддæр скъола фæуыны тыххæй æвдисæндартæ райстой æмæ уый фæдыл хъазтизæр ахицæн, афтæ лæппутæ дыууæйæ фæстæмæ иууылдæр дыккаг бон балæууыдысты районы æфсæддон комиссары цур. Араст сты – чи æфсæддон скъоламæ, чи та – хæцæг æфсадмæ. Фæскомцæдисонтæ Райгуырæн бæстæйы раз сæххæст кодтой сæ хæс, чи дзы æнустæм хуысгæйæ баззад æфсымæрон ингæнты цæугæдон Волгæйы былгæрæттæй суанг Германы зæхмæ, чи та – цæфтæ æмæ цæнкуылтæй сыздæхт Елхотмæ æмæ уыцы хуызæнæй дæр хъазуатон фæллой кодта нæ бæстæ æмæ адæмон хæдзарад ногæй йæ къæхтыл слæууын кæныны сæраппонд.
Æмæ сын уый бантыст. Кæд абон не ‘хсæн нал сты, уæддæр сæ нæмттæ цæрынц сæ фæстагæтты æмæ сæ чи зыдта, уыдоны зæрдæты.
КЪУБАЛТЫ Аркади
