Мыхуыры рацыд Уæрæсейы наукæты академийы Дзæуджыхъæуы наукон центры журнал «Фидиуæг»-ы æртыккæгæм номыр 2024 азæн. Историон наукæты доктор Хуыгаты Ирлан цы рубрикæ амоны – «Гуманитарон хроногрæф», уым нæ зонгæ кæны зындгонд уырыссаг социолог, культуролог, публицист Николай Данилевскийы сфæлдыстадимæ. Журналы мыхуыргонд цæуынц скъуыддзæгтæ йæ егъау трактат «Россия и Европа»-йæ (1869). Уымæй, ныры уæззау геополитикон æмæ культурон быцæуты рæстæг, арæх спайда кæнынц уæрæсейаг гуманитарон иртасджытæ æмæ политологтæ. Куыд зонæм, афтæмæй дзы йæ раныхасы скъуыддзаг æрхаста УФ Президент Владимир Путин дæр.
Рубрикæ «Истори»-йы æвдыст цæуынц XX æнусы историйы фарстатæ. Лæвæрд дзы цæуы Уæрæсейы наукæты академийы Дзæуджыхъæуы наукон центры хистæр наукон кусæг Гоститы Ларисæйы уац «Æмбалты Цоцкойы бавæрæн «Всеволод Миллеры Ирон-уырыссаг-немыцаг дзырдуат рауадзыны хъуыддаджы». Уым æвдыст æрцыд, ирон интеллигенцийы хуыздæр минæвæрттæй иу, рухстауæг Æмбалты Цоцкойы зæрдиаг архайд Всеволод Миллеры дзырдуатыл.
«Цæгат Ирыстоны театртæ революцион рацарæзты рæстæг (1920-1930 азты)» – афтæ хуыйны историон наукæты доктор Цориты Ингæйы уац. Æвдыст дзы æрцыд, бирæнацион бæстæйы театралон реформæтæ куыд æххæстгонд цыдысты, хæдахуыр национ театртæ бæрзонд профессион æмвæзадмæ куыд рахызтысты, уый.
Уæрæсейы Федерацийы Æдасдзинады министрады Æфсæддон университеты кусджытæ, историон наукæты кандидаттæ Андрей Беркутов æмæ Дмитрий Дементьев раиртæстой ахæм фарста: «Советон Цæдисы Феликс Дзержинскийы номыл НКВД-йы 1-æм мото-æхсæг дивизийы архайд Кавказы паддзахадон æмæ æхсæнадон æдасдзинад бахъахъхъæныны хъуыддаджы 1943-1944 азты». Сæ куысты сæйраг хъуыды у, Дзержинскийы номыл НКВД-йы 1-æм мото-æхсæг дивизийы архайдæн, хæстон уавæрæй сабыр цардмæ рахизыны хъуыддаджы стыр ахадындзинад кæй уыд, уый равдисын.
Историон наукæты доктор Дзидзойты Валери æмæ философон наукæты кандидат Дзугаты Къоста сæ уац «Захарий Чичинадзе æмæ Гуырдзыстоны иннæ историктæ æмæ «специалисттæ» ирон адæм æмæ Ирыстоны тыххæй»-йы æркастысты историон иртасæн куыстыты рæстдзинадмæ. Дæнцæгæн æрхастой гуырдзиаг историк Захарий Чичинадзейы иртасæн куыст «Ирыстоны истори гуырдзиаг архивтæм гæсгæ»-йы (1915). Автортæ Чичинадзейы равдыстой, æцæг цы уыдис, ахæмæй – растдзырд, æнæцæстмæхъус, Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны ахастдзинæдтыл рæстзæрдæйæ чи фыста, ахæмæй.
Æфсæддон университеты историон наукæты доктор Алексей Степанов дæр журналкæсджыты рæгъмæ рахаста йе ’рмæг «Советон Цæдисы æфсæддон ма-
дзæлттæ Кавказ англисаг-французаг уæлдæфон тасдзинадæй бахъахъхъæныны хъуыддаджы (1939-1940 азты)». Фыдыбæстæйы Стыр хæсты райдиан Советон Цæдисы хуссайраг арæнтыл цы тæссаг уавæр сæвзæрд, англисаг-французаг коалици Кавказы нефты бынæттæ фехалыны фыдвæнд куы кодтой, уæд уый тас уыд бæстæйы æдас-
дзинадæн. Уый тыххæй Советон хицауад йæ хуссайраг арæнтыл фæфылдæр кодта хæдтæхджытæ æмæ флоты нымæц.
Дарддæр журналы рубрикæ «Бæлвырд рæзт»-ы бакæсæн ис Уæрæсейы наукæты академийы Геологи æмæ æрзæткъахæнты, петрографи, минералоги æмæ геохимийы институты кусджытæ, сæ сæргъы геологон-минералогон наукæты кандидат Анатолий Гурбановы уац. Ноджы ма ацы рубрикæйы лæвæрд цæуынц Налцыччы Хæххон геофизикон институты кусджыты уацтæ дæр.
Цымыдисаг у физикон-математикон наукæты доктор Анатолий Аджиев æмæ наукон кусджытæ Зæлинæ Керефова æмæ Владимир Кузьмины иртасæн куыст «Грозовое электричество и молниевые разряды на Северном Кавказе». Уыдон раиртæстой, Цæгат Кавказы 2009 азæй 2019 азмæ цы арвнæрдтытæ ‘рцыд, уыдон. Уæрæсейы Федерацийы æппæт субъекттæ æмæ Цæгат Кавказы сбæрæг кодтой, суткæйы дæргъы арв цал хатты æрцавта, уыдонæй æвæрццæг æмæ æппæрццæг цал уыд, уый.
Журналы ма бакæсæн ис æндæр цымыдисаг æрмæджытæ дæр.
ГÆБУАТЫ Галинæ
