Æрвылаз 25 июны уæрæсейаг статистикон æхсæнад бæрæг кæны йæ профессионалон бæрæгбон – Статистикæйы кусæджы бон.
Уыцы бæрæгбонæн ис историон уидæгтæ. 1811 азы уыцы бон Алыксандр I бафыста манифест «Пъæлицæйы министрад сфидар кæныны тыххæй», уым кусын райдыдта фыццаг статистикон организаци – Статистикон хайад.
XIX æнусы 50-æм азты размæ Уæрæсейаг империйы статистикон бæрæггæнæнтæ куыстгонд цыдысты алы ведомствæтæ æмæ организациты, статистикон æрмæджытæн нæ уыд иу центрон системæ. 1861 азы 22 январы Хицауадон сенаты уагæвæрд губернийы облæстон статистикон комитетты бынæтты статистикон комитеттæ кæй фæзынд, уый фæрцы уавæр фæхуыздæр.
Терчы облæсты 1861 азы нæ уыд гæнæн Статистикон комитет саразынæн, статистикон информаци чи æмбырд кæна, чи йæ бæрæг кæна æмæ йыл куса, ахæм дæсны кадртæ кæй нæ уыд, уый аххосæй, æмæ арæзт æрцыд æрмæст 1872 азы. Комитеты сæйраг нысан уыд бынæттон атаманы æрвылазон бæрæггæнæнтæм уæлæмхасæн хуызы статистикон бæрæггæнæнтæ дæр дæттын. Терчы облæсты мыхуыргонд цыдысты: «Терский сборник», «Терский календарь», «Терские ведомости», уыдоны-иу ныммыхуыр кодтой сæйраг статистикон бæрæггæнæнтæ.
Ахсджиаг у уый, æмæ XIX æнусы дыккаг æмбисы Статистикон комитеттæ уыдысты губернитæ æмæ облæстты географион, экономикон æмæ статистикон бæрæггæнæнтæ иртасæг иунæг центртæ. Губернитæ æмæ облæстты статистикон комитеттæ дæсгай азты дæргъы цы æрмæджытæ мыхуыр кодтой, уыдоны сæмбырд зынаргъ историон, этнографион, статистикон æмæ библиографион æрмæг. Статистикон комитеттæ бирæ азты дæргъы провинциты уыдысты, бынæттон интеллигенци, сæ профессионалон архайд æмæ социалон статусмæ нæ кæсгæйæ, кæй алыварс æмбырд кодтой, ахæм центртæ. Афтæ, 1893 азы Терчы статистикон комитеты хъæппæрисæй фидаргонд æрцыд Терчы облæстон музей (абоны РЦИ-Аланийы национ музей) æмæ байгом 1897 азы апрелы Дзæуджыхъæуы статистикон комитеты агъуысты.
Ныртæккæйы рæстæг паддзахадон статистикæ ахсы сæрмагонд бынат бæстæйы экономикæйы æмæ у паддзахадон хицауады оргæнты æппæты бæрнондæр хай. Уый аразы æмæ дæтты æппæты æххæстдæр, наукон æгъдауæй фидаргонд, дунеон стандарттæн дзуапдæттæг информаци.
Царды æппæт къабæзты дæр æнæ статистикон бæрæггæнæнтæй нæй хорз уынаффæтæ рахæссæн. Паддзахадон управленийы статистикæ æххуыс кæны реформæты пайдайæн хъæугæ аргъ скæнынæн, лыггæнинаг фарстатæ раргом кæнынæн æмæ хуыздæр фæндæгтæ æвзарынæн, бизнесы та – куыстад фæхуыздæр, фæахъаздæр кæнынæн, продукцийы хъæд фæхуыздæрæн æмæ организацийы пайда фæфылдæр кæнынæн. Абон цифрон дуджы официалон статистикæ лæууы егъау ивддзинæдты къæсæрыл, фæлхасгæнджыты сæйраг домæн сты хæрзхъæд æмæ оперативон статистикон бæрæггæнæнтæ.
Уæрæсейы Федерацийы Хицауад 2024 азы декабры райста Паддзахадон статистикæйы системæйы æмæ Росстаты стратегион рæзт 2030 азы онг. Йæ сæххæст кæнын арæзт у, официалон статистикон бæрæггæнæнтæ аразгæйæ, административон хай æмæ бæрæггæнæнтæ фæфылдæр кæнынмæ райдайæн бæрæггæнæнтыл куысты æмгъуыдтæ фæцыбырдæр кæнын, официалон статистикон информацийы æцæгдзинад æмæ æнæфæсайд, стæй пайдагæнджыты разыйы æмвæзад фæхуыздæр кæнын.
Федералон службæйы паддзахадон статистикæйы Цæгат Кавказы федералон зылды управлени (Северо-Кавказстат) разамынд дæтты официалон статистикон информаци аразын æмæ архайды Уæрæсейы Федерацийы фондз субъектæн. Уыдон сты Цæгат Кавказы федералон зылды – Стъараполы край æмæ республикæтæ: Кæсæг-Балхъар, Хъæрæсе-Черкесси, Мæхъхъæл, Цæгат Ирыстон-Алани. Северо-Кавказстат, йæ куысты статистикон куыстад хуыздæр кæнгæйæ æмæ официалон статистикон информацийæ пайдагæнджытимæ æмгуыстгæнгæйæ, бæлвырд архайы фидаргонд стратегийы сæйраг уагæвæрдтæм гæсгæ.
Æрмæг мыхуырмæ бацæттæ кодта Касаты Батрадз
