Мæ хуыздæр хæлæрттæй иу, курдиатджын скульптор ГАДАТЫ Лазæрыл (рухсаг уæд) ацы аз 20 июны хъуамæ сæххæст уыдаид 80 азы. Фæлæ, стыр хъыгагæн, 10 азы размæ йæ цардæй ахицæн. Уыдис мæ дыууæ мæйы кæстæр. Лазæр нывкæнынады аивады, уæлдайдæр та скульптурæйы хуызы цы стыр бынат ахсы, уый бæрæг у, зонæм æй не ‘ппæт дæр.
Мæн фæнды абон Лазæры тыххæй иу цалдæр ныхасы зæгъын, мæ зæрдыл æй куыдæй бадардтон, уый тыххæй. Педагогон училищемæ бацыдтæн скъолайы фæстæ 1955 азы нывкæныны хайадмæ. Фыццаг курс куы фестæм, уæд нæ училищемæ æрбацыдысты фæскомцæдисы райкомæй. Зæрæстон зæххытæм мæнæу æфснайынмæ ацæуыныл кой уыд сæ ныхас.
Уыцы каникулты рæстæг æз дæр ме ‘мбæлттимæ ацыдтæн зæрæстон зæххытæм кусынмæ. Куы сыздæхтыстæм Казахстанæй, уæд дарддæр ахуыр кодтон. Уыцы аз фыццагкурсонтæ чи систы, уыдонæй мæм иу саулагъз, хæрзконд лæппу иу бон æрбацыд æмæ мæ фæрсы нæ балцы хабæрттæй. Дыккаг каникултæ куы райдыдтой, уæд та ногæй ацыдыстæм Казахстанмæ — ацы хатт фылдæрæй. Мах педагогон училищейы студенттæ скодтам нæхи звено. Йæ уæнгтæ уыдысты: Тогызты Барис, Дзугкойты Барис, Габеты Фред, Гадаты Лазæр (Казахстанмæ балцы хабæрттæй мæ уый фарста) æмæ æз. Мах не ‘ппæт дæр, хъæуккаг лæппутæ, колхозон-быдырон куыстытæ тынг хорз зыдтам æмæ нын нæ архайд уайтагъд бафиппайдтой бынæттон разамонджытæ.
Лазæримæ иннæтæй уæлдай тынгдæр бахæлар стæм. Мæнæу кæрдынмæ ма цасдæр рæстæг хъуыди æмæ-иу мах дзæгъæл бадт дæр кодтам. Лазæримæ бафиппайдтам, ам фосæн хос куыд цæттæ кæнынц, уый, æмæ нæм фæзынд ахæм хъуыды — уыцы куыст мах бирæ хуыздæр кæй бакæниккам. Совхозы сæрдар, йæ мыггаг Павлов, уыд Ленинградæй. Уæд зæрæстон зæххытæ кусынмæ алы рæттæй æрвыстой, «30-ти тысячник»-тæ сæ хуыдтой, цæмæй разамынд дæттой, ардæм кусынмæ чи цыд, уыдонæн. Мах Лазæримæ нæ фæндон загътам Павловæн: «Машинæ дзæгъæл ратæр-батæр кæнынц, алы рейсы дæр бакалынц æрмæстдæр тоннæйы æрдæг хос, машинæ сабыргай цæуы æмæ йæм сылгоймæгтæ сагæйттæй хос æппарынц, куы бацъупп вæййы, уæд уый фæстæ ацæуы барынмæ. Ацы куыст мах бар бакæн, æмæ куыд кусын хъæуы, уый дæр фендзыстут»
Нæ ныхасыл сразы сты, ацы куыстмæ сæ хъус чи дардта, уыдон дæр. Мах Лазæримæ даргъ хъил, бæндæнтæ ссардтам. Æз уæле лæууын, иннæтæ хæрдмæ хос æппарынц. Афтæ бæрзонд самадтам хос æмæ машинæйы кабинæ дæр нал зындис. Цы хъæуы куыстам, уым хæдзæрттæ ныллæг уыдысты æмæ-иу нæ дзаг машинæ куы фæцæйцыди сæ рæзты, уæд-иу адæм дисгæнгæ кастысты махмæ. Фæстæдæр центрон газеттæй, радиойæ, телеуынынадæй зæгъай, дунейы уацхæсджытæ нæм æрбацыд. «Уый бæрц хос цалдæр азы дæр нæ æрæмбырд кодтой», — сæ ныхас уыд афтæ. Казахстаны ма уый фæстæ дæр уыдыстæм ноджыдæр. Фæстагмæ нын майдантæ дæр радтой. Лазæримæ тынг балымæн стæм.
Иу хабар та мæ бынтон дисы бафтыдта. Фæстæмæ куы здæхтыстæм Казахстанæй, уæд поезды иу хатæны иумæ цыдыстæм. Иу карджын лæг нæ нæ бынатæй сурынмæ хъавыд. Схыл стæм. Лазæры цæвгæ дæр ныккодта. Мах æм фæлæбурдтам, фæлæ, диссаг. Лазæр нæм сабыргай дзуры: «Ныууадзут æй, амæн йæ къухтæ йæ сæрæй тынгдæр кусынц. Ницы бамбардзæн», — æмæ нæ баурæдта. Уыцы «сау гал» дæр сабыргай аздæхт. Зæгъын, Лазæр, ай Чырысти куы дæ, Чырысти! Дæхиуыл куыд ныххæцыдтæ, уый диссаг у!
Æз Лазæрмæ бирæ хорз лæджыхъæды миниуджытæ фиппайдтон. Тынг курдиатджын уыд. Училищейы иу концерт дæр æнæ Лазæры архайдæй нæ цыд. Зарынмæ та уыд бынтон диссаг. Уырыссаг æмæ ирон зарджытæ дæр кодта тынг зæрдæмæдзæугæ. Училищейы ахуыргæнгæйæ уыд литературон къорды активондæр архайджытæй иу (йæ разамонæг Зæнджиаты Розæ Тасолтаны чызг). Уыцы къорды мах дæр архайдтам. Нæхи хъæппæрисæй уагътам журнал «Балц». Лазæр уыцы журналы мыхуыр кодта йæ радзырдтæ, новеллæтæ. Зæрдæмæ йын тынг цыдысты.
Лазæрыл 70 азы рацæудзæн, зæгъгæ, уыцы афонмæ курдиатджын поэт Скъодтаты Эльбрус бацæттæ кодта чиныг «Искурдиадæ» Лазæры литературон куыстытæй. Уыцы чиныг мæнæн балæвар кодтой Гадатæ. Стыр курдиат æм кæй уыд, уый бæрæг у уыцы уацмыстæй дæр! Иу ныхасæй, Лазæр уыд бирæвæрсыг курдиаты хицау. Йæ хистæр æфсымæр Æхсар дæр уыд курдиатджын. Лазæр скодта Æхсараты Энверы сурæт, гранитмæ та йæ раивта Æхсар.
Хъыгагæн, йæ райгуырды 80 азы нын иумæ сбæрæг кæнын нæ бантыст, фæлæ Лазæры рухс ном махæй рох никуы уыдзæн.
ДЗБОЙТЫ Михал, УФ-йы сгуыхт, РЦИ-Аланийы адæмон нывгæнæг æмæ Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон премийы лауреат
