РЦИ-Аланийы Сæргълæууæг БИТАРТЫ Вячеславы хъæппæрисæй Дзæуджыхъæуы Дзанайты Иваны (Нигер) номыл 1-æм скъолайы бындурыл Алайнаг гимназ куы байгом, уæд бирæты цымыдис кодта, иннæ скъолатæй хъауджыдæр дзы цы уыдзæн æмæ сывæллæтты цавæр программæтæм гæсгæ ахуыр кæндзысты, уый. Гимназы фидæныл дызæрдыг чи кодта, ахæмтæ дæр гыццыл нæ уыд. Бамбарæн дæр сæ ис, уымæн æмæ, нæ рæстæджы цы хъуыддаг фæрæстмæ уыдзæн, уый зын зæгъæн у. Арæх нæм æрбадзурынц редакцимæ гимназы фæдыл фарстаты тыххæй, фæфыссынц нæм, æмæ уый фæдыл фембæлдыстæм гимназы директор ЦÆРАЗОНТЫ Мæдинæимæ.
Ахуыры аз кæронмæ фæхæццæ кæны, гимназы куыст цæджджинагау фыцы, ис æнтыстытæ, уæлахизтæ, зæрдæ цæуыл бацин кæна æмæ кæмæй барайа, ахæм хъуыддæгтæ. Уый нысан кæны, раст фæндагыл лæуд кæй сты, уый. Иунæг стыр хъуыддаг дæр æнæ фиппаинæгтæй æмæ зындзинæдтæй никæд райдыдта, дзæгъæлы нæ фæзæгъынц: куыстæн йæ сæр — сындз, йæ бын — сой.
Гимназы фыццаг къахдзæфты æвзарæнтæ æрхаудысты йæ директор Цæразонты Мæдинæ æмæ, йæ фарсмæ цы хъазуатон кусджытæ æрбамбырд кодта, уыдонмæ: райдайæн кълæсты ахуыргæнджытæ Кучиты Лианæ, Къæбойты Маринæ, математикæйы ахуыргæнæг Гæззаты Альбинæ, хъомылгæнджытæ: (литературон студийы разамонæг) Уанеты Дианæ æмæ (нывкæнынады студийы разамонæг) Хъулаты Жаннæ, англисаг æвзаджы ахуыргæнæг Елхъанаты Олланæ, кафджыты ахуыргæнæг Малиты Зауырбег, музыкæйы ахуыргæнæг Бердиаты Светланæ, физкультурæйы ахуыргæнæг Гулиты Вадим, информатикæйы ахуыргæнæг Кокайты Илитæ, театралон студийы аивадон разамонæг Æлхъацаты Мæдинæ, мультипликацион студийы разамонæг Коцойты Анжелæ, шахмæтты къорды ахуыргæнæг Владимир Хрипков, футболæй хъазджыты къорды ахуыргæнæг Хозиты Марат, гимнастикæйы ахуыргæнæг Дзиццойты Дианæ.
Уæ размæ хæссæм, Цæразонты Мæдинæимæ нын цы æргом ныхас рауад, уый:
— Мæдинæ, æрæджы Ирыстоны цæрджытæ кадджын уавæры сбæрæг кодтой Ирон æвзаг æмæ литературæйы бæрæгбон. Алайнаг гимназы ахуырдзаутæ дæр архайдтой бæрæгбоны мадзæлтты. Ды дæр афтæ хъуыды кæныс, æмæ ирон æвзаг сæфы? Дзурæг ыл нал ис?
— Æз, «ирон æвзаг сæфы», зæгъгæ, чи хъæр кæны, уыдонимæ разы нæ дæн, фæлæ, нæ мадæлон æвзаг кæй фæцудыдта, уый бæрæг у. Нæ фæндаг иу нæу, ацы уавæр æмбаргæйæ, æнцад чи бады, йæ мадæлон æвзаг йæ зæрдæ æмæ йæ йæ туг кæмæн нæ агуры, уыдонимæ дæр.
Æвæццæгæн, ахæм хъуыдыйыл хæст сты, ацы скъола байгом кæныныл чи бацархайдта, уыдон иууылдæр, нæ республикæйы Сæргълæууæгæй райдай æмæ хуымæтæг ахуыргæнæгæй фæу. Ирыстоны Алайнаг гимназ байгом кæнын æрмæст сывæллоны бæллиц нæ уыд, фæлæ уыд рæстæджы домæн дæр.
Алайнаг гимназ, фыццаг зæрватыккау, айтыгъта йæ базыртæ. Ирон адæмæн у ныфсы хос!
— Райдайæны цавæр цæлхдуртыл æмбæлдыстут?
— Табу Хуыцауæн, цæлхдуртæй уæлдай зæрдæ рухс цæмæй кодта, ахæм хъуыддæгтæ фылдæр уыдысты.
Цæлхдуртæ кæй схуыдтон, уыдонæн сæ фыццаг уыд адæмы тас æмæ æнæууæнкдзинад: «Цы уыдзæн скъолайæн йæ фидæн? Куыд арæзт цæудзысты ахуыртæ? Куыд ис математикæ ирон æвзагыл ахуыргæнæн, стæй йæ иронау куы ахуыр кæной, уæд уый фæстæ Иумæйаг паддзахадон фæлварæн куыд ратдзысты?» Ахæм фæрстытимæ, дызæрдыггæнгæ, ныййарджытæ сæ сывæллæтты кодтой не скъоламæ. Мах та скъола байгом кæныны агъоммæ бæлвырд ныфс дæр нæ уыд, дыууæ къласы фаг нæм сывæллæттæ æрæмбырд уыдзæн, æви нæ, уымæй.
Нæ республикæйы ахуырад æмæ наукæйы министр Иринæ Азимовайæн изæрайсом йæ фарст уыд, абон та нæм цал сывæллоны ис, зæгъгæ.
Уыдæттæ хъуыды кæнгæйæ, абон куыннæ хъуамæ зæгъæм бузныг, ирондзинад йæ туг кæмæн агуры, йæ сывæллоны Алайнаг гимназмæ раттынмæ ныфс кæмæ разынд, уыцы ныййарджытæн. Æмæ æппæт коллективæй дæр нæ зæрдæ дарæм, иу дæр сæ фæсмойнаг кæй нæу, ууыл.
— Кæцæй сты гимназы ахуырдзаутæ æмæ сын цы уавæртæ ис?
— Абон Алайнаг гимназы ахуыр кæнынц дыууиссæдз сабийы, сты дыууæ къласы — 1 «А» æмæ 1 «Æ». Уыдон сты, куыд дзæуджыхъæуккаг сабитæ, афтæ нæ республикæйы районты сывæллæттæ дæр. Хъæутæй чи цæуы, уыцы ахуырдзаутæн сæ бон у æхсæвиуат кæнын. Ис нæм цалцæггонд хуыссæнуæттæ, хинайæн бынæттæ, фæлладуадзæн агъуыст. Ныртæккæ уал æхсæвиуат чи кæны, уыцы сабитæ сты фондз: Олгинскæйæ, Æрыдонæй, Хуымæллæгæй, Беслæнæй.
Райсомы фараст сахатæй изæры æхсæз сахатмæ сывæллæттæ вæййынц гимназы. Æмæ уымæй, кæй зæгъын æй хъæуы, фæрогдæр кодтам ныййарджыты уавæр дæр — æнæ зæрдæхсайгæйæ сæ куыстмæ ацæуынц.
Ахуырæй уæлдай ма ацы сабитæн хорз уавæртæ ис фæсурокты рæстæг алыхуызон къордты архайынæн. Скъолайы бæрзонд æвæрд у уæлæмхасæн ахуырад: ис нæм спортивон къордтæ футбол æмæ гимнастикæ; аивадон къордтæ — театралон студи, нывкæнынады студи, литературон студи, музыкалон студи; æрмдæсныты студи «Зæрингуырд»; мультипликацион студи, национ-хореографион студи. Уыдонæй уæлдай ма информатикæйы къорд æмæ шахмæтты къорд. Æппæт сывæллæттæ дæр къуыри æртæ хатты архайынц ацы къордты.
— Ранымад мадзæлттæй æвзаг базоныны тыххæй сæйрагдæрыл кæцы ис банымайæн?
— Сæйрагдæр уый у, æмæ сывæллæттæ сæ алыварс иудадзыг ирон ныхас кæй хъусынц, мадæлон æвзагыл æнцой кæнгæйæ, ахуыры къæпхæнтыл кæй уайынц. Ирон æвзагыл арæзт у канд ахуырадон куыст нæ, фæлæ æппæт хъомыладон куыст дæр.
— Чи бацæттæ кодта чингуытæ гимназы ахуырдзаутæн?
— Гимназæн ахуыргæнæн чингуытæ бацæттæ кодта Цæгат Ирыстоны педагогон институты ЮНЕСКО-йы кафедрæ. Мах тынг æнгом кусæм ацы кафедрæимæ, авторты ‘рдыгæй нæм ис хорз хъусдард.
— Куыд зонæм, афтæмæй фидæны гимназы фыццæгæм къласмæ чи бацæудзæн, уыдон дæр æрæджы сбæлвырд сты.
— О, уый у, зæрдæ цæмæй райы, ахæм цаутæй иу. Фыццæгæм сентябры нæ ахуырдзаутыл бафтдзæн дыууисæдз сывæллоны. Фыццæгæм кълæстæ нæм уыдзæн дыууæ, алкæцыйы дæр дзы — фæйнæ ссæдз сывæллоны. Уый дæр та ууыл дзурæг у, æмæ Алайнаг гимназ ныфсджын къахдзæф кæй акодта, ныййарджыты тас æмæ æнæууæнкдзинад митау кæй тайы.
Уæлдæр цæлхдуртыл кæй банымадтон, уыдоны ‘хсæн ма ис иу хъуыддаг: иронау предметтæ амонынмæ чи арæхсы, ахæм ахуыргæнджытæ ссарын. Ахуыргæнджытæй бирæ скъолатæ хъуаг æййафынц, фæлæ мах уавæр æндæр у.
— Ацы хъуыддаджы уæ фарсмæ чи æрбалæууыд?
— Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институт æмæ Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университет. Алайнаг гимназы бындурыл арæзт æрцыд Педагогон институты кафедрæ, студенттæ сæ дæсныйады фыццаг къахдзæфтæ кæнынц махмæ.
— Цавæр бæллиц ис Алайнаг гимназмæ?
— Нæ бæллиц у, фидæны не скъолайы рæвдауæндон арæзт куы æрцæуид, уый. Ахæм бастдзинады фæрцы нæ иумæйаг хъуыддаг фæрæвдздæр уаид.
Хорз æмбарæм, стыр бæрны кæй бацыдыстæм, нæ адæмы раз ныл егъау хæс æвæрд кæй ис, уый. Ныфс нæ ис, нæ куысты руаджы уыцы æууæнк кæй нæ фæсайдзыстæм, уымæй.
Ирыстон хъуыстгонд у йæ зындгонд ахуыргæндтæй, музыканттæй, спортсментæй. Уырны мæ, фидæны сæ фарсмæ Алайнаг гимназы абоны ахуырдзаутæй бирæтæ кæй æрбалæудзысты, уый.
— Бузныг, Мæдинæ. Арфæйаг куыст кæнут, æмæ уын фылдæр бантысæд.
Нæ газеткæсджытæ нæм цы фыстæджытæ æрбарвыстой, уым ма фæрсынц РЦИ-Аланийы Сæргълæууæджы уынаффæ æмæ ахуырад æмæ наукæйы министры бардзырдмæ гæсгæ ног ахуыры азæй республикæйы хъæутæ æмæ горæтты рæвдауæндæттæ æмæ скъолаты цы сæрмагонд къордтæ æмæ кълæстæ байгом кæндзысты ирон æвзагыл сывæллæтты полилингвалон модельмæ гæсгæ ахуыр кæныны тыххæй, уыдон кæмыты уыдзысты, зæгъгæ.
РЦИ-Аланийы Ахуырад æмæ наукæйы министрады нын куыд фехъусын кодтой, афтæмæй ахуыры ног аз ахæм къордтæ республикæйы байгом кæндзысты 23 рæвдауæндоны: Алагиры 1- æм æмæ 7-æм, Хъæдгæроны, Дигорайы 5-æм, Цыколайы 1-æм æмæ 4-æм, Лескены 5-æм, Быдыры Дæргъæвсы 6-æм, Советскаяйы хъæуы, Змейкæйы 2-æм, Беслæны 1-æм, 2-æм, 6- æм, 7-æм, 12-æм, 16-æм, Джызæлы 8-æм, Ногиры 12- æм, Винограднаяйы 6-æм рæвдауæндæтты. Ноджыдæр ма Дзæуджыхъæуы 63- æм, 71-æм, 177-æм рæвдауæндæтты æмæ 15-æм скъолайы бындурыл дæр. Ахæм къордтæ ма 2017 азы республикæйы байгом кодтой 11.
Алайнаг гимназы хуызæн ахуыртæ кæм цæудзысты, ахæм сæрмагонд кълæстæ та республикæйы байгом уыдзысты 16 скъолайы: Дзæуджыхъæуы 38-æм, 44- æм. 15-æм, 8-æм, Хъæдгæроны, Цыколайы 2-æм æмæ 3-æм, Лескены, Быдыры Дæргъæвсы, Советскаяйы, Змейкæйы 2-æм, Беслæны 2-æм, 5-æм, 6-æм æмæ Джызæлы 2-æм æмæ Ногиры 1-æм скъолаты.
Бафиппайын хъæуы, уæлдæр ранымад къордтæ æмæ кълæстæ Алайнаг гимназмæ фидаргонд кæй нæ уыдзысты.
ХЕТÆГКАТЫ Оксанæ
