Алыхуызон федералон æмæ республикон программæтæм гæсгæ Цæгат Ирыстоны бындурон цалцæггæнæн куыстытæ цы социалон объектты цæуынц кæнæ цы ног объекттæ арæзт цæуы, уым уавæр куыд у, куыстытæ куыд цæуынц, уый йæ радон кусæг балцы рæстæг бæрæг кодта республикæйы Хицауады Сæрдар ТУСКЪАТЫ Таймураз.
Рынчындæттæ
Хуссайраг поселочы Тарнизы ныхмæ республикон диспансеры дæс ног бæстыхайы сты цæттæ, мидæгæй дзы ныртæккæ цæуынц пъолтæ æмæ къултæ аивгæнæн куыстытæ, æмæ уыдон дæр кæронмæ фæхæццæ кæнынц. Æппынфæстаг чи фæхъæуы, уыцы ахорæн куыстытæ та дæс ног бæстыхайæ цыппары ныридæгæн дæр кæронмæ ахæццæ сты. Фæаив кæнынц бæстыхæйтты алыварс территоритæ. Объект йе ‘мгъуыдмæ гæсгæ сцæттæйыл нырттæккæ архайы 350 кусæджы. Диспансеры арæзтад республикæйæн у тынг ахсджиаг объект. Уый æмбары республикæйы разамынд, зонынц æй кусджытæ дæр, уымæ гæсгæ куыстытæ цæуынц тынг рæвдз, къуылымпы сæ ницы кæны, æмæ, пъланмæ гæсгæ, афæдзы кæронмæ объект уыдзæн цæттæ.
Бындурон цалцæггæнæн куыстытæ цæуынц Рахизфарсы районы æмæ Алагиры районы центрон рынчындæтты дæр. Цалцæггæнæн куыстытæ Беслæны рынчындоны цы бæстыхайы цыд (æдæппæт 150 квадратон метры), уыдон кæронмæ ахæццæ сты. Чи ма баззад, уыцы лыстæг куыстытæ дæр дыууæ къуыримæ фæуыдзысты, æмæ августы, ардæм рынчынты ласыны райдайдзысты. Цæттæ у, рынчынты кæдæм æрбаласынц, уыцы хайад дæр.
Куыстытæ сæ тæмæны нырма сты Алагиры районы рынчындоны. Беслæны рынчындонимæ абаргæйæ дзы уæладзгуытæ фылдæр кæй ис, уый нымайгæйæ, куыстытæ дæр сты фылдæр, уымæ гæсгæ се ‘мгъуыдæй фæсте аззадысты, уымæн зæгъæн нæй. Подрядон организацийы минæвæр куыд зæгъы, афтæмæй рынчындоны бæстыхæй, пъланмæ гæсгæ, 1 октябрмæ уыдзæн цæттæ. Æнæниздзинад хъахъхъæнынады министр Михаил Ратманов куыд загъта, афтæмæй Алагиры рынчындоны ивд æрцæудзысты, чи базæронд, уыцы æртæ лифты: адæмы чи ласы, уыцы лифт баивдзысты ацы аз, иннæ дыууæ уæзæгтæласæн лифты та — 2019 азы.
Скъолатæ
Куыстытæ кæронмæ фæхæццæ кæнынц Дзæуджыхъæуы 27-æм скъолайы. Мидæгæй ма дзы аразджытæ кæнынц къултæ æмæ пъолтæ аивгæнæн куыстытæ, æмæ уыдонæй дæр бирæ нал баззад. Скъола ныридæгæн дæр цæхæр калы. Йæ алывæрстæ цæуынц аивгонд. Скъола йæ афоныл цæмæ сцæттæ уа æмæ ацы азы 1 сентябры скъоладзаутæ йæ къæсæрыл цæмæй бахизой, уымæн æхцайæ баххуыс кодта горæт Дзæуджыхъæуы администраци дæр. Скъолайæн йæ раздæры ахуырдзауты нымæц уыд 700 адæймаджы, ныр йæ ног гæнæнтæм гæсгæ йæ бон у, æмæ дзы ахуыр кæной фылдæр сывæллæттæ.
1 сентябрмæ хæрзцæттæ у Элхоты 3-æм ног скъола дæр. Ацы ран скъоладзаутæн цы уавæртæ арæзт æрцыд, ахæмтæ нæй республикæйы районты иннæ скъолаты, суанг Дзæуджыхъæуы скъолаты дæр. Ног скъолайы карты ис баскетбол æмæ волейболæй хъазынæн фæз, хицæнæй — футболæй хъазынæн фæз, йæ алывæрсты та — лидзыны спорты чи архайы, уыдонæн сæрмагонд фæндæгтæ. Уыдон æмбæрст сты, спортсмены æдасдзинадæн арæзт чи у, сæрмагонд ахæм фæлмæн асфальтæй. Скъолайы мидæгæй дæр, йæ алывæрсты дæр арæзт æрцыд, йе ‘нæниздзинады уавæрмæ гæсгæ йæ авналæнтæ цыбыр кæмæн сты, ахæм сывæллæттæн дæр æппæт гæнæнтæ æмæ уавæртæ. Бандæттæ, нырыккон партæтæ, ахуыр кæныны æндæр хъæугæ дзаума, техникæ — алцыдæр скъоламæ æрбаластой.
Дзæуджыхъæуы Весенняяйы уынджы цы ног микрорайон фæзынд, уым ныртæккæ арæзт цæуы, 500 ахуырдзауæн бынат кæм уыдзæн, ахæм ног скъола. Æртæуæладзыгон бæстыхайы уыдзæн егъау спортивон зал, хæрæндон, рынчын сывæллæттæн ахуыр кæныны æппæт гæнæнтæ дæр. Арæзтад нырма ныр райдыдта, фæлæ аразджытæ зæгъынц, ацы азы кæронмæ бæстыхай кæй уыдзæн цæттæ.
Рæвдауæндæттæ
Фондз ног рæвдауæндоны фæзынд республикæйы — сæ иу Дзæуджыхъæуы, дыууæ — Беслæны, фæйнæ иуы та Алагир æмæ Цыколайы. Районты цыппар ног рæвдауæндоны арæзт æрцыдысты уыцыиу проектмæ гæсгæ. Алы ран дæр дзы сывæллæттæн ис 120 бынаты. Цыппар дæр сты хæрзцæттæ. Йе ‘ддаг бакастæй бынтон аив æмæ рæсугъд рауад Алагиры ног рæвдауæндон. Бæрæг у, йæ аразæг подрядон организацийыл уæлдай рæдаудæрæй кæй бацархайдта, уый. Ацы аз 1 сентябрь куыддæр ралæууа, афтæ цыппар рæвдауæндоны дæр байдзаг уыдзысты сабиты цины хъæлæстæй.
Дзæуджыхъæуы 18-æм микрорайоны цы рæвдауæндон арæзт цæуы, уый у егъаудæр, уыдзæн дзы сабитæн 280 бынаты. Йæ арæзтад нырма ацы аз апрелы райдыдта, уымæ гæсгæ йе ‘мгъуыд у ацы азы кæронмæ. Йæ хъомылгæнджыты нымæцмæ, стæй йæ фадæттæм гæсгæ дыккаг ахæм рæвдауæндон Дзæуджыхъæуы нæма ис. Бассейн æмæ хъазæн фæзтæй уæлдай сывæллæттæн уыдзæн æппæт уавæртæ дæр. Ацы мæйы кæронмæ рæвдауæндоны фондз бæстыхайæн се ‘ппæтæн дæр сæ фæрстæ уыдзысты цæттæ, августы та сын сæ сæртæ æрæмбæрздзысты. Подрядон организацийы минæвар куыд зæгъы, афтæмæй æппæт куыстытæ дæр се’ мгъуыдтæм гæсгæ ахицæн кæндзысты. Уымæй сын финансон æххуыс кæны горæт Дзæуджыхъæуы администраци дæр.
Цæрæнуæттæ
«Цæрынæн чи нал бæззы, ахæм хæдзæрттæй адæмы ног цæрæн бынæттæм раивыны тыххæй» федералон программæмæ гæсгæ Беслæны арæзт цæуы 5 уæладзыгон хæдзар. Куы сцæттæ уа, уæд сæ цæрыны уавæртæ фæхуыздæр кæндзысты 198 адæймаджы (кæнæ та 60 бинонтæ), раздæр кæм цардысты, 11 уыцы кæлæддзаг хæдзары та хæлд æрцæудзысты. Ныртæккæ уал кæронмæ ахæццæ сты зæххы куыстытæ æмæ æвæрд æрцыдысты фундаменты блоктæ. Ныртæккæ дзы цæуынц сейсмокуыстытæ, стæй, æмбæрзæн къæйтæ æвæрын цæмæй райдайой, уымæ цæттæгæнæн куыстытæ. Программæйы фæлгæты арæзтадæн йæ аргъ у 49,61 милуан сомы. Подрядон организаци
— Æнæххæст бæрнондзинады æхсæнад «Дом»-ы разамонæг Сидахъаты Руслан куыд зæгъы, афтæмæй хæдзар цæттæ уыдзæн ацы азы кæронмæ.
Культурæйы къабаз
Тускъаты Таймураз æркаст, Республикон национ музейы реставрацигæнæн куыстытæ куыд цæуынц, уымæ дæр. 1-æм уæладзыджы равдыстыты залтæ сты цæттæ æмæ кусынц. Дыккаг уæладзыджы фæцæттæ кæны, 10-æм-18-æм æнусты Ирыстоны историимæ баст экспонаттæ кæм равæрдзысты æмæ йæ фæзуат 460 квадратон метры кæмæн у, уыцы зал дæр. Æркаст, музейы фондтæ кæм дардзысты, уыцы бынат цы уавæры ис æмæ дзы сæ дарынæн цы уавæртæ арæзт æрцыд, уымæ дæр. Ныридæгæн цæттæ сты вентиляцион системæ, электрон тых уадзæнтæ, æххæстгонд æрцыдысты зынгсирвæзтытæй бахъахъхъæныны æппæт домæнтæ дæр. Æппæт куыстытæ дæр ацы аз нæ фæуыдзысты, сæ кæройнаг æмгъуыд у 2019 аз.
Культурæйы ног хæдзар фæзындзæн Æрæфы районы, Æхсæрысæры. Арæзтадон куыстытæ нырма ныр райдыдтой, фæлæ къултæ æмæ цар цæттæ уыдзысты ацы азы кæронмæ. Æххæстæй та объект сцæттæ уыдзæн 2019 азмæ. Ацы азы куыстытæн дихгонд æрцыд 18 милуан сомы. Уыйбæрц та ма йын радих кæндзысты 2019 азы. Культурæйы ног артдзæсты уыдзæн библиотекæ, чиныгкæсæн зал, стæй ма фелсырон-акушерон пункт дæр процедурон кабинетимæ.
Йæ радон кусæг балцæн хатдзæгтæ кæнгæйæ Хицауады Сæрдар загъта: «Куыстытæ алы ран куыд цæуынц, уымæй дæн разы. Йе ‘мгъуыдæй дзы фæсте никæцы зайы. Куыстыты рæстæг цы фарстатæ æвзæры, уыдон лыггонд цæуынц бынаты æмæ æнæ къуылымпытæй. Алы объект дæр республикæйæн у тынг ахсджиаг, уæлдайдæр — тарнизы ныхмæ диспансер. Йæ арæзтад у егъау æмæ уæлдай вазыгджындæр. Фæлæ дзы кусы дæсны адæм, йæ куыст хорз чи зоны, ахæм. Диспансеры разамынд æмæ æнæниздзинад хъахъхъæнынады министрад кæрæдзи хорз æмбарынц, сæвзæрæг фарстатæ лыг кæнынц иумæ, æмæ, объект афоныл цæттæ кæй уыдзæн, уый гуырысхойаг нæу. Махæн нæ хæс у размæ тындзын, размæ цæуын, ног экономикæ аразын, æмæ уый, мæнмæ гæсгæ, нæ къухы æфты, адæмæн нывыл царды уавæртæ аразынæн нырмæ цы куыст кодтам æмæ дарддæрдæр цы куыст кæндзыстæм, уый фæрцы».
ДЕДЕГКАТЫ Зæлинæ
