Бæгæны нозтыл адæм рагæй нал нымайынц, кæсынц æм бынтон хуымæтæг цæстæй, суанг ма нын ссис символ — æрыгондзинады символ. Æмбæлттимæ абадын, футболмæ бакæсын æнæ бæгæныйæ сæ бон цыма æппындæр нал у, адæммæ афтæ кæсын дæр райдыдта. Æмæ бæгæныйы къусимæ рæстæг æрвитгæйæ, адæймаг йæхæдæг дæр нæ бамбары, æнæ уымæй, суанг æнæ дыууæ-æртæ къусæй, йæ бон цæрын кæй нал у, уый. Уыимæ æфсон дæр нал фæхъæуы. Афтæмæй йыл адæймаг фæцахуыр вæййы æмæ æнæ бæгæныйæ йæ бон цæрын нал вæййы.
Бæгæныйыл ахуыры хицæндзинæдтæ
Бæгæныйыл ахуыр дохтыртæ хонынц XXI дуджы низ. Низ та уымæн ссис, æмæ адæмæн сæ сæрызонды æрфидар ахæм мæнг хъуыды: бæгæны æппындæр ницы зиан хæссы. Канд уый нæ, фæлæ ма йæ нымайынц пайдайыл æмæ дзы нуазынц литргæйттæй, доны бæсты дæр, уæлдайдæр тæвд рæстæг. Фæлæ бæгæныйы дæр спъирт кæй ис æмæ уымæ гæсгæ карз нозтытæм хаст кæй цæуы, ууыл ничи хъуыды кæны. Æцæгдзинад та у ахæм: бæгæныйыл дæр адæймаг кæны ахуыр, æмæ йыл чи сахуыр вæййы, уымæн дохтыртæ-наркологтæ сæвæрынц диагноз «бæгæныйы алкоголизм». Ахæм рынчын свæййы дзæбæхгæнинаг, æрмæст йе сдзæбæх кæнын у тынг зын, карз нозтыл чи сахуыр, уыдон дзæбæх кæнынæй ноджы зындæр. Стæй се сдзæбæх кæнынæн фылдæр рæстæг бахъæуы.
Бæгæныйы ахуырыл къæпхæнтæ
Ацы низæн ис æртæ къæпхæны, сæ карздæр у æртыккаг, уæд рынчынæн баххуысгæнæн нал вæййы, уый нал сæнæниз уыдзæн. Низæн ис йæхи хицæндзинæдтæ дæр: бæгæныйыл чи фæцалх вæййы, уымæн æй йæ зæрдæ агуры алы бон дæр, улæфæн бонты кæнæ бæрæгбæтты рæстæг та дзы нуазы ноджы фылдæр. Адæймагмæ уый диссаг нæ фæкæсы, расыг дзы нæ кæнын, зæгъгæ, уымæн æмæ йыл сахуыр вæййы. Фæлæ æвронг дæр нæ вæййы, кæй зæгъын æй хъæуы. Бæгæныйыл ахуыр адæймагæн фæснозт тынг фæриссы йæ сæр, йæ буар æнæхъæнæй дæр, бахæцы йыл гуыбынниз. Фæснозты ацы бæрæггæнæнтæй æнцонтæй фервæзæн нæй.
Бæгæныйы ахуырæн йæ фæстиуджытæ
Бирæ иртасæнтæ куыд равдыстой, афтæмæй бæгæныйыл ахуыр адæймагæй расыггæнаг рауайы 3-4 хатты арæхдæр, иннæ карз нозтыл чи фæцалх вæййы, уыдонимæ абаргæйæ. Адæм рог нозтыл кæй нымайынц, уыцы бæгæныйæн йæ бирæ расайы уæззау низтæ — гастрит, панкреатит, нервыты, зæрдæйы, онкологион низтæ, халы астæуыстæджы магъзы куыст, цæстытæ, бæгæныйыл ахуыр сылгоймаг кæнæ нæлгоймаг ныййарджытæ кæнæ ма тыххæй свæййынц, кæнæ та æппындæр нал свæййынц.
Бæгæныйыл ахуыры профилактикæ
Низæй дзæбæх кæнын йæ не ‘руадзын æнцондæр у, зæгъгæ, ацы ныхасæй, æвæццæгæн, бафæлладысты, иудадзыг æй чи дзуры æмæ йæ чи хъусы, уыдон. Фæлæ уымæй ныхасæн йæ рæстдзинад нæ сæфы. Бæгæныйыл ахуыры профилактикæ æххæстгæнинаг у паддзахадон æмвæзадыл. Кæй зæгъын æй хъæуы, бæгæныйы рекламæ зынгæ фæкъаддæр телеуынынады, фæлæ, куыд рабæрæг, афтæмæй уый фаг нæу. Акæсут-ма, уæ алыварс, бацæут цыфæнды дуканимæ дæр — алы ран дæр рæнхъгай лæууынц бæгæныйы æвгтæ, банкæтæ, суанг боцкъатæ дæр. Бæгæны нуазы алчидæр — райдай сывæллæттæй æмæ æнхъæлцау сылгоймæгтæй фæу, уымæн æмæ бæгæныйы зианхæссæг миниуджытыл дзурыныл ахуыр не стæм (кæмæндæрты та ма у материалон зиан). Фæлæ, бæгæны пайда у, зæгъгæ, ахæм мæнг ныхæстæ та нæ хъустæн сты æвдадзы хосау. Уымæ гæсгæ бæгæныйы ахуыры профилактикæйы бындур у æнæниз цардыуаг; адæймаг хъуамæ æмбара, карз нозтыл, уыимæ бæгæныйыл ахуыр дæр кæй у тæссаг æмæ сагъæссаг. Уæхи хъахъхъæнут æмæ æнæниз ут.
Медицинон профилактикæйы республикон центр
