Рагон джызӕлыхъӕуккаг, хуыдтой йӕ Дзиу, уыд хорз цуанон, амард 1927 азы. Дзиу фосы ӕмӕ зӕххы куыстӕй дардта бинонты. Ныр «БАМ» кӕй хонынц, уым уыдысты Джызӕлы хуымзӕххытӕ. Галуӕрдоныл Дзиу райсомӕй раджы похци кӕнынмӕ ацыд. Уӕрдоныл ма бабаста ноджыдӕр дыууӕ галы. Фос бирӕ уарзта, тӕригъӕд сын кодта. Быдыры кусгӕйӕ сӕ радыгай ифтыгъта похци ласгӕйӕ, цалынмӕ-иу ӕнтӕф нӕма уыд, уӕдмӕ.
Иу райсом та ӕрбацыд йӕ хуымзӕхмӕ, галтӕ суагъта. Нырма уыди талынг, боныцъӕхтӕм хӕстӕг. Дыууӕ галы даргъ бӕндӕнтӕй бабаста. Похци кӕнынмӕ иннӕ дыууӕ галы куыд рӕвдз кодта, афтӕмӕй ӕвиппайды фӕкаст дӕлӕмӕ. Нӕма ӕрбарухс, афтӕ йӕм иукъорд барӕджы ссӕуы. Гъе-гъей, мӕнӕй-уый, дӕ гуырӕй райгӕ дӕ, дӕлӕ дӕм ссӕуынц! — бакатай кодта Дзиу. Куыд балӕвар кӕндзынӕн цыппар къуыбырхъус галы уыцы фыдгӕнджытӕн, цы цӕсгомӕй ма ме ‘мгӕртты фарсмӕ ӕрлӕудзынӕн… Уыдон дӕр лӕгтӕ ӕмӕ ӕз дӕр лӕг!.. Уалынмӕ фондз барӕгӕй ӕрбацӕуынц. Куыд дзырдтой, афтӕмӕй уыдон уыдысты, ахӕстонӕй цы тӕссаг фыдгӕнджыты къорд раирвӕзт, уыдонӕй, ӕмӕ ныр ӕрбацӕуынц Дзиуы ‘рдӕм. Дзиу рӕвдз февнӕлдта, ӕфсондзы бын топпӕмбӕхсӕн къахыры топп кӕттагӕй атыхта.
Фыдгӕнджытӕ (сӕ ныхӕстӕм гӕсгӕ, ирӕттӕ нӕ уыдысты) уӕдмӕ йӕ цурмӕ ӕрбахӕццӕ сты.
— Старик! Бычки подаришь или нет?!
— Не могу, ей богу, у меня маленькие дети, подохнут они с голоду, не могу, — загъта сын лӕгъстӕгӕнгӕ Дзиу.
Ничего, зӕгъгӕ, сӕ бӕхты фӕрстӕ ӕрцӕфтӕ кодтой ӕмӕ цыппар галы сӕ разӕй скодтой фыдгӕнджытӕ. Цыппар галы фӕтӕрынц. Нырма нӕма ӕрбарухс. Арвы рухсӕй Дзиу цыдӕртӕ уыдта… Куыд фӕцӕуынц, уый дӕр федта. Хӕмпӕлты лӕнкауы ӕд топп ӕрхуыссыд. Галтӕ тӕрын нӕ комынц, фӕйнӕрдӕм лидзынц. Разӕй дзы иу барӕг цыди. Стырдӕр гал Гугу хуынди, нӕрдӕй хӕлди. Уымӕ куы фӕхъӕр кодтаид йӕ номӕй, уӕд гал ралыгъдаид, иннӕтӕ дӕр — йӕ фӕдыл. Фӕлӕ тӕссаг уыд.
Дзиу раззаг барӕджы фехста, ӕмӕ фыдгӕнӕг бӕхӕй ӕртылд. Гӕрахмӕ галтӕ фӕтарстысты, ӕмӕ, уыдон куыд ӕмбырд кодтой, афтӕ Дзиу абырджыты иугай ныццагъта. Бӕхтӕ фаллаг фӕндагмӕ алыгъдысты. Дзиу Гугумӕ ныхъхъӕр кодта: “Гу-гуу-у, кӕм дӕ?!” Йӕ гал ӕм уайтагъд ӕрбазгъордта, иннӕ галтӕ йӕ фӕдыл ныббогътӕ кодтой, тарстхуызӕй сӕ зыр-зыр цыд. Гугуйӕн йӕ цӕссыг калди. Галтӕ иугӕйттӕй хӕмпӕлты бамбӕхстысты, фӕлӕ Гугу куы ныууасыд, уӕд ӕм уыдон дӕр ӕрбауасыдысты…
Дыууӕ галы Дзиу уӕрдоны сифтыгъта, иннӕ дыууӕ галы уӕрдоныл бабаста ӕмӕ сӕ ракодта фӕндаджы иуварсмӕ. Ӕрбабон ӕмӕ Дзиу мӕрдты ӕрбахаста иугай фӕндагмӕ хӕстӕг, сыгъзӕрин сахӕттӕ, зынаргъ дзаумӕттӕ — сӕ уӕлӕ, нымӕт, басылыхъ ӕмӕ ӕндӕртӕ. Уӕззауӕн сӕ хаста. Мӕрдты сӕ нымӕттыл фӕрсӕй-фӕрстӕм равӕрдта. Ехсытӕ сын сӕ къухты бакодта, Хуыцауӕй хатыр ракуырдта, йӕ хуымтӕ дӕр похцийӕ нал баласта, афтӕмӕй хъӕуы ‘рдӕм рараст.
Кцойты Астемыр,
«Рӕстдзинад»-ы ӕхсӕнадон уацхӕссӕг














