Фӕстаг азты туризмы рӕзт ӕхсӕнадон царды уӕрӕхӕй-уӕрӕхдӕр кӕны. Нӕ республикӕмӕ сарӕх сты уазджытӕ канд нӕ бӕстӕйӕ нӕ, фӕлӕ фӕсарӕнтӕй дӕр. Уыимӕ афӕдзы дӕргъы цыфӕнды афон дӕр Ирыстоны кӕмтты цынӕхуызон бӕлццоныл амбӕлӕн ис, ахӕм нӕй. Хатт сӕ адӕймаг ӕвзаргӕ дӕр нӕ ракӕны — сылгоймаг у ӕви нӕлгоймаг, уый. Иухуызон дзыккутӕ ӕмӕ уӕлӕдарӕсы уынгты зилынц, хӕх-бӕсты къӕдзӕхты рындзтӕм, хӕххон абухгӕ дӕттӕм хизынц, «экстремалтӕ», дам, стӕм, зӕгъгӕ. Нӕ тӕрсынц ӕппын ницӕмӕй.
Туристон балцы араст кӕнынмӕ чи сфӕнд кӕна, уыцы адӕймаг хъуамӕ зона, цы ранмӕ цӕуы, уым цавӕр ӕгъдӕуттӕ ис, цы адӕмыхатт сты, цавӕр зондыл хӕст сты, стӕй ӕдас-дзинады фарстатӕ. Ныр нӕ республикӕйы цал ӕмӕ цал фыдбылызы ӕрцыд туристтыл. ӕппӕт дӕр баст сты хӕхбӕсты районтимӕ. ӕндӕр бӕстӕтӕ ӕмӕ Уӕрӕсейы алы рӕттӕй ӕрцӕуӕг адӕймӕгтӕ бахаудысты хӕххон тызмӕг уавӕрты ахӕсты. Чи дзы хохы цъупмӕ сбырыд ӕмӕ фӕстӕмӕ йӕ бон ӕрхизын нал баци, чи къардиуы былӕй асхъиудта абухгӕ донмӕ. Цалдӕр боны размӕ та айхъуыст, туристты къорд, дам, хохы фесӕфт, ӕмӕ сӕ нӕ арынц, зӕгъгӕ.
Мӕгуырбон ис алы хатт ӕнӕнхъӕлӕджы уавӕрты министрады ирвӕзынгӕнджытыл. Сӕ цардӕн тӕссагдзинад цы у, уый зонгӕйӕ, сӕхи размӕ ӕппарынц фыдбылызы бахауӕг адӕмӕн феххуыс кӕныны фӕдыл. Уый профессионалон сгуыхтдзинад нӕу, уӕдӕ цы у? Кӕд цыфӕнды дӕсны специалисттӕ сты, уӕддӕр хӕххон ӕрдзы сконд афтӕ у, ӕмӕ дӕ кӕд фӕсайдзӕн, уый бӕрӕг нӕй. ӕнӕсӕр миты аххосӕй ма ирвӕзынгӕнджытӕ дӕр сӕ удтӕ сӕ къухы фӕхӕссынц.
Иннӕ ахӕм та ма, гид кӕй хонынц, уыдоны архайд цауд у. Туристтӕ кӕдӕй цӕуынц Ирыстонмӕ, уӕдӕй абонмӕ сын алы фӕндзӕм адӕймаг дӕр фӕндагамонӕг, истори дзурӕг сси. Иу бон Дзӕуджыхъӕуы Сабырдзинады проспекты, Хетӕгкаты Къостайы скульптурӕйы раз, федтон туристты къорд. ӕрыгон лӕппу сын поэты царды хабӕрттӕ уыцы цымыдисӕй дзырдта, фӕлӕ, кӕд поэты хъысмӕт бӕлвырд биноныг нӕ зоныс, уӕд дӕ чи дзурӕг кӕны, цӕмӕ ныхилыс, зынаргъ нын цы у, уыцы фарстамӕ, ӕмӕ йӕ зыгъуыммӕ цӕмӕн фӕлдахыс? Сӕмхӕццӕ кодта Къостайы цард Елбыздыхъойы «Дыууӕ хойы»-мӕ. Тынг хъыг мын уыд, фӕндыд мӕ йын бауайдзӕф кӕнын, фӕлӕ фефсӕрмы дӕн уазджытӕй, уӕддӕр та хионы цӕсты чи ӕфтауы? Гид хъуамӕ бӕлвырд хабӕрттӕ зона истори, этнографи, культурӕ, традицитӕ, фольклорӕй, йӕ радзырдтӕй туристты цымыдисы ӕфтауа, зона равзӕрст маршруты хабӕрттӕ иттӕг хорз ӕмӕ раст. Турист ӕхсызгондзинад райсы ӕмӕ цӕргӕбонтӕм йӕ зӕрдыл бадары уыцы балц, ӕцӕг цымыдисаг фӕндагамонӕгыл куы сӕмбӕлы, уӕд. Ныр та дзы кусынц, ӕппындӕр историмӕ бар чи нӕ дары, ахӕм «фӕлвых» дӕснытӕ.
Йӕ рӕстӕджы нӕ республикӕйы зындгонд бӕстӕзонӕг Хъуысаты Генри, историон наукӕты кандидат Тменаты Витали, географийы ахуыргонд Беруаты Барис ӕмӕ иннӕтӕ мыхуыры рауагътой Ирыстоны историон бынӕттӕ, цырдзӕвӕнтӕ ӕмӕ бынӕтты тыххӕй диссаджы хъӕздыг ӕрмӕджытӕ чингуыты цалдӕргай томтӕй. Кӕсын чи уарзы, уый сӕ, ӕнӕмӕнг, бакаст ӕмӕ хуыздӕр зоны уыцы фарстатӕ. Фӕлӕ сӕ чи нӕ райста йӕ къухмӕ, уыдон Ирыстоны историйӕн ӕмбаргӕ дӕр ницы кӕнынц. Кӕмӕн сӕ фыстой уӕд, цӕуыл бафыдӕбон кодтой, кӕсгӕ сӕ куы ничи кӕны, уӕд?
Къорд боны нӕ, фӕлӕ афӕдзӕй фылдӕр горӕты рекламӕйы баннертыл уыдтам кувӕндоны къам, ӕмӕ йыл фыст уыдис ахӕм ныхӕстӕ: «Фыдӕлты дзуӕрттӕЙ нӕхи бахизӕм». Куы йӕ бакастӕн, уӕд хъӕрӕй хатыр ракуырдтон уӕларвон тыхтӕй, ныххатыр кӕнут, чи сӕ ныффыста, уымӕн, зӕгъгӕ. Кӕд ма исты зонын, уӕд-иу нӕ хистӕртӕ сӕхи дзуӕрттыл фӕдзӕхстой, ӕмӕ раст у «Нӕ фыдӕлты дзуӕрттЫЛ нӕхи бафӕдзӕхсӕм», дзуӕрттӕй нӕ, фӕлӕ.
Уӕвгӕ, дис цӕуыл кӕнӕм? Ӕркӕсӕмма, нӕ егъау бӕстӕйы иннӕ рӕтты дӕр уырыссӕгтӕ сӕхӕдӕг цы ӕвирхъау рӕдыдтытӕ уадзынц, уымӕ. Краснодары уынгтӕй иуӕн радтой Юрий Гагарины ном, ӕмӕ амонӕн фӕйнӕгыл фыст ӕрцыд «Улица имени космонаФта Гагарина». Кӕнӕ нӕхи
Къостайы проспекты баннерыл уынг «Дзержинский»-ы бӕсты «Джержинский» ӕрфыстой. Кӕнӕ Дзӕуджыхъӕуы Жуковскийы номыл паркӕй ныр «Жуковскийы парк» рауад.
Чи дӕтты дзуапп ацы хъуыддӕгтӕн, рекламӕйӕн, кӕмӕн хъӕуы бауайдзӕф кӕнын йӕ ницӕйаг архайды тыххӕй? Куы нӕм ис зындгонд филологтӕ, сгуыхт ахуыргӕнджытӕ, уӕд уыдонӕй искӕй бафӕрсын сӕрмӕхӕссинаг нӕу? Арвистон куы рауад нӕ бынӕтты нӕмттӕй, уӕд сӕ иу уынӕг куыд нӕй?
САУТӔТЫ Тамилӕ














