Мæздæджы районы Фæсивæдон парламентмæ æвзæрстытæ цæудзысты ацы аз, 12 æмæ 13 декабры. Ныридæгæн уал скъолаты сбæрæг сты æвзарæн къамистæ, районы Минæвæртты æмбырды сфидар кодтой уагæвæрд. Депутаттæ æвзæрст цæудзысты хæццæ системæмæ гæсгæ – размæконд æмæ партион номхыгъдтæй. Ныридæгæн ахуыргæнæндæтты арæзт цæуынц партитæ, ис сын программæтæ. Сбæлвырд уыдзысты, цы фарстатыл кусдзысты, уый, æмæ се ‘хсæнæй æвзæрст минæвæрттæ архайдзысты æвзæрстыты.
Дыууын авдæй кусдзысты районы депутаттимæ. Нæ рæстæджы раздæхтысты зондамонджыты архайдмæ, ног фæлтæр царды алы къабæзты хъомыл кæнгæйæ дзы уæрæх пайда кодтой раздæр. Уыцы хуызы хъомылад стыр ахъаз уыд ног кадртæ цæттæ кæныны хъуыддаджы. Дих æрцæу-дзысты къамистыл: социалон, барадон, культурон, спортивон æмæ афтæ дарддæр. Сæ архайдмæ хъус дардзысты хицаудзинады оргæнтæ, æххуыс сын кæндзысты, цæмæй æрыгон фæлтæрæн фадат уа, сæ дарддæры царды цæуыл кусдзысты, уыцы дæсныйад равзарынæн, хицаудзинад æмæ рæзгæ фæлтæры кæрæдзи æмбарындзинад ратта рæсугъд æвзартæ.
– Æхсæнадон палатæ æмæ организацитæй æрбацыд курдиат патриотизмы темæйыл районы фыццаг граждайнаг форум саразыны тыххæй. Уæрæсейы национ идейæ у патриотизм. Граждайнаг æхсæнад æрбангом кæныны хъуыды сæйрагдæр у нæ царды, цæмæй кæронмæ бамбарæм, цы фæндагыл цæуæм дарддæр, уый.
Куыст цæудзæн цалдæр секцийы, – зæгъы Мæздæджы районы администрацийы сæргълæууæджы уынаффæгæнæг Сетланæ Чарчарова.
Адæмы иудзинадыл архайд куы нæ цæуа, уæд кæрæдзийæ адард уыдзысты. Хицаудзинады хæс у, цæмæй, патриоты ахаст кæмæ ис, уыцы адæмы фарсмæ æрбалæууой, форумты цæуыл цæуы ныхас, уый парахат кæной. Æхсæнадон палатæйы уæнгтæ сты хицаудзинады фидиуджытæ. Хъыгагæн, фæсивæд арæхдæр гаджеттæй пайда кæнынц, уыдонæй та зыгъуыммæ информаци фылдæр цæуы. Советон дуджы куыстой идеологийы институттæ, æртын азмæ сæ фесæфтам, ныр се сног кæныны рæстæг æрцыд. Куы йæ федтам, тыхми, чъизидзинад, мæрдтæ кæй цæуынц æвдыст, уæд бамбæрстам, фæстæмæ царды бындурон æмбарынæдтæм кæй хъæуы раздæхын. Форумтæ, фембæлдтытæ та сты идеологийы институты кусæнгæрзтæ.
– Мæздæджы район дидинæгджын фæзы хуызæн у, бирæнацион у, æмæ уыцы куыст нæй æххæст кæнæн, æрвылбон дæр ыл куы нæ архайай, уæд. Зонæм æй, Горæтгæрон район вазыгджын у, фæлæ дзы адæмыхæттытæ уыйбæрц нæ цæры. Адæмы канд сæрмагонд æфсæддон операциимæ баст фарстатæ не ‘рбангом кодтой, каст цæуы, цæмæй кæрæдзийæн аргъ кæной районы æвдай адæмыхатты минæвæрттæ, динмæ нæ кæсгæйæ. Уыцы фарста хъуыдыйаг у, уымæн æмæ архайд цæуы уыдæттæ нæ зондахастæй айсыныл, кусгæ та йыл æнæхъæн институттæ кæнынц фæсарæнты, цæмæй ног фæлтæры зондахасты нацизм, неонацизм ныффидар уа, – районы Фæсивæдон парламенты сарæзт царды куыд ахсджиаг у, уый фæдыл йæ хъуыдытæ дзуры районы сæргълæууæг Гутнаты Геннади. Рæдыд фæндагыл чи ныллæууыд, ахæмтæн хъæуы æххуыс. Чидæр, гæнæн ис, æмæ не ‘мбары, интернеты цы бакаст, уый хъуыды. Ис ахæм специалисттæ, фæсивæды психологи хорз чи зоны. Фæсивæды хъуыдымæ гæсгæ, рæстытæ чи дзуры, уыдон сæ æцæгдзинадæй та сæрсæфæнмæ здахынц. Суанг ахæм цаутæ дæр разыны, Уæрæсейы цæргæйæ, украинаг нацисттæн чи æххуыс кæны. Уыцы фæндагыл цæмæн цæуынц, уый аххосæгтæ бамбарын хъæуы. Фылдæр сæм хъæуы æргом здахын, ууыл æрвылбон, æрвылсахат хъæуы кусын.
– Не знæгтæ дæр фынæй нæ кæнынц, рæстæгæй-рæстæгмæ, ногæй-ногмæ æрвитынц, знаггад чи хæссы, ахæм информаци. Нæ идеологи патриотизм у. Æппæт дæр чысыл хъуыддагæй райдайы. Кæддæр нын загътой, нæ тырыса æрмæст паддзахады атрибутикæ у. Нал зонæм, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты тырыса бахъахъхъæныны тыххæй сæ удтыл дæр кæй нæ ауæрстой. Нæ сывæллæттæ уыдæттæ нæ зонынц, – йæ ныхас дарддæр хæццæ кæны районы разамонæг.
Абон æнæхъæн командæ кусы сывæллæтты патриотон идеологийы хъомыладыл. Пайдагонд цæуы историон цаутæй, æрыгон фæлтæрмæ хæццæ кæнынц, тырыса паддзахады символ кæй у, сæрыстыр уæвын дзы кæй хъæуы, уый фæдыл хъуыдытæ. Уæрæсейы скъолаты ахуыры бон гимны цагъдæй райдайы. Цæуылнæ уыд уый раздæр? Уымæн æмæ æнæхъæн фæлтæр – «пепсиколайы фæлтæр», схъомыл сты америкаг кинотæ, нуæзт æмæ æууилгæ чъиуыл. Фæзынд сын цот, фæлæ сæ ныййарджытæ æххæстæй нæма бамбæрстой, цы фæндагыл цæуынц, уый. Уымæн у ахсджиаг ахæм форумтæ фылдæр аразын, цæмæй сæм цæуой, фарстытæ дæттой æмæ сын дзуаппытæ исой.
Чиновник фембæлдмæ куы ‘рбацæуы, сахат йæ партийы тыххæй куы фæдзуры, уæд æм хъусæг нæ вæййы. Фыццаг 2-3 минуты йæм байхъусдзысты, стæй дарддæр алчи йæхи хъуыддæгтыл фæсагъæс кæны. Уый никæмæн у сусæггаг. Цæмæй афтæ ма уа, ууыл та ахуыр кæнын хъæуы. Уадз, æмбырдмæ чи æрбацыд, уыдон фылдæр дæттой сæ фарстытæ, фылдæр дзурой сæ хъуыдытæ.
Мæйæ ма чысыл фылдæр баззад Мæздæджы районы Фæсивæдон парламенты æвзæрстытæм. Ацы ахсджиаг фарстамæ куыдфæндыйы цæстæй нæ кæсынц районы, цы нысантæ сæвæрдтой, уый сæххæст кæнынмæ хицаудзинады, районы æмæ
ногæвзæрст парламенты депутатты иумæйаг архайды фæрцы цадæггай æппæт дæр фæстæмæ йæ гаччы хъуамæ сбада.
ХУЫБИАТЫ Ларисæ, авторы ист къам
