Нæ республикæйы закъонæвæрынадон оргæны разамонæг ТУСКЪАТЫ Таймураз дзы сæрдариуæг кодта, афтæмæй уыд парламентон байхъуыстытæ, республикæйы инновацион райрæзты студентты наукон куыстытæ цы бынат ахсынц, уый фæдыл.
Байхъуыстыты архайдтой хицаудзинады оргæнты минæвæрттæ, наукон-педагогон æмæхсæнад, æхсæнадон организацитæ, æрыгон ахуыргæндтæ, студенттæ.
Парламентон байхъуыстыты размæ йæ архайджытæ цы равдыстимæ базонгæ сты, уым фенæн уыд республикæйы раззагдæр ахуыргæнæндæтты инновацион куыстытæ. Хæххон паддзахадон аграрон университет бавдыста патенттæ æмæ æвдисæндартæ, уыимæ, бæлвырд агробиотехникон куыстытæ, се ‘хсæн картофы мыггаджы æртæ ног хуызы – «Фарн», «Ирон» æмæ «Адеон».
Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты равдыст баст уыд студентты – наукон бархионты – зонадон архайдимæ, стæй, æрыгон ахуыргæндтæ разамынд кæмæн дæттынц, лабораториты ахæм наукон иртасæнтимæ. Уыдон фылдæр баст уыдысты горæтты уынгтæ æмæ фæндæгты хызæгтæн æмæ, цы транспорт сыл цæуы, уымæн нымæцон æгъдауæй пълан кæнынимæ, республикæйы геоэкологиимæ æмæ, зæххæнкъуыстыты ныхмæ бæстыхæйттæ фидар цæмæй уой, уый тыххæй сæ инфраструктурæйы æдас-дзинадимæ.
Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет бавдыста, стоматологи æмæ хомаджы куыстады къабæзты цы наукон куыстытæ бакодта, уыдон.
Йе ‘нтыстдзинæдтæ, уыимæ, VR-технологитæй пайда кæнгæйæ, саразын кæмæн бантыст, ахæм социалон проекттæ бавдыста Уæрæсейы Федерацийы Хицауады цур Финансон университеты дзæуджыхъæуккаг филиал.
Æмбырд гом кæнгæйæ, Тускъаты Таймураз стыр аргъ скодта æрыгон ахуыргæндты наукон куыстытæн. Йæ ныхасмæ гæсгæ, уыцы куыстытæ дзуапп дæттынц нырыккон домæнæн – кæрæдзиимæ бæттынц наукæ æмæ экономикæ.
– Абон нæ размæ лæууы, технологон æгъдауæй раззаг цæмæй уæм, ахæм хæс. Æмæ уым стыр бынат ахсы наукæ. Нæ уæлдæр ахуыргæнæндæтты бындурон иртасæнтæй ис пайдагæнæн практикон æгъдауæй, ома, сæ фæрцы ис ног куыстуæттæ аразæн, – загъта Тускъаты Таймураз.
Æрыгон студентты наукон архайд у, нæ бæстæйы Президент Владимир Путин технологон хæдбардзинады къабазы цы нысантæ сфидар кодта, уыдонæй иу. Ацы фарстайыл уыд йæ раныхас Парламенты наукæ, ахуырад, культурæ æмæ информацион политикæйы комитеты сæрдар Елена Князевайы раныхас. Йæ хъуыдымæ гæсгæ, респуб-ликæйы наукон-ахуырадон хъомыс у бирæ, æмæ нæ бон у нæ размæ æвæрд нысантæ æххæст кæнын. Фæлæ, уыимæ, нæ респуб-ликæйы уæлдæр ахуыргæнæндæттæн æнтыстытæ кæд ис, уæддæр Цæгат Кавказы федералон зылды уæлдæр ахуыргæнæндæтты ‘хсæн ахсынц æрмæстдæр 64-æм бынат. Депутаты ныхасмæ гæсгæ, уым аххосджын у, наукæ, ахуырад æмæ бизнес кæрæдзийæ хицæн кæй сты, уый.
Уæлдæр ахуыргæнæндæтты наукон хъомыс, студентты æнтыстытæ – ацы фарстатæ уыдысты респуб-ликæйы раззагдæр ахуыргæнæндæтты æмæ наукон центрты минæвæрттæн сæ раныхæсты темæтæ. Афтæ, Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты стыр куыст цæуы æрыгон ахуыргæндты хъомыл кæныны хъуыддаджы – курдиатджын студенты фыццаг къахдзæфтæй райдай æмæ, фидæны профессор цалынмæ не суа, уæдмæ йæм каст цæуы. Уыцы хъуыддаджы ахсджиаг бынат ахсы Студентты наукон æхсæнад. Ууыл ныхас кодта паддзахадон университеты наукон архайды фæдыл проректор, экономикон наукæты доктор Тенгиз Тиникашвили. «Ивгъуыд аз грантты конкурсы бæрæггæнæнтæм гæсгæ, УФ-йы Наукæ æмæ уæлдæр ахуырады министрад нæ Студентты наукон æхсæнадæн ратта финансон æххуыс. Уый фæрцы сæ архайд рапарахат кодтой. Стæй нын бантыст медицинон факультеты студентты цыппар стартапæн баххуыс кæнын», – загъта проректор.
Æнтыстджын у йæ архайд Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты студентты наукон æхсæнадæн дæр. УФ-йы Наукæйы министрады конкурсы хатдзæгтæм гæсгæ, ацы æхсæнад нымад æрцыд УФ-йы хуыздæртæй иуыл æмæ хаст æрцыд нæ бæстæйы дæс уæлдæр ахуыргæнæндоны «сыгъзæрин номхыгъдмæ». Институты бындурыл байгом Бархионты фыццаг ахæм центр республикæйы. Йæ нысан – æрыгæтты æргом иртасæн архайдмæ здахын æмæ се ‘хсæн наукæ парахат кæнын. Ууыл уыд йæ раныхас Хæххон-металлургон институты наукон архайды фæдыл управленийы хицау, химион наукæты кандидат, кафедрæ «Промышленнон электроникæ»-йы доцент Диана Стратейчукæн.
Студентты наукон архайды бæрæггæнæныл æмæ сæ размæ æвæрд нысантыл ныхас кодта Хæххон паддзахдон университеты хъомыладон куысты æмæ фæсивæдон политикæйы фæдыл управленийы хицау, биологон наукæты кандидат, кафедрæ «Биотехнологи æмæ стандартизаци»-йы доцент Андрей Петрукович. Фæстаг æртæ азмæ студентты наукон æхсæнадæн наукон-иртасæн архайды йæ къухы бафтыд зынгæ æнтыстытæ. Студенттæ разæнгардæй архайынц конкурсты, конференциты, бацæттæ кæнынц равдыстытæ, наукон архайд кæнынæн гранттæ райсыны тыххæй курдиæттæ бадæттынц.
Парламентон байхъуыстыты архайджытæ базонгæ сты Цæгат Ирыстоны паддзахадон медицинон академи æмæ Цæгат Ирыстоны медицинон колледжы наукон архайдимæ дæр. Докладтимæ раныхас кодтой медицинон академийы иумæйаг гигиенæ æмæ физикон культурæйы кафедрæйы сæргълæууæг Хъуысаты Алинæ æмæ медицинон колледжы директор Реуазты Таймураз.
Æмбырды архайджытæ куыд фæнысан кодтой, афтæмæй республикæйы инновацион рæзт домы, бындурон наукæ æмæ уæлдæр ахуырад цæмæй баиу уой, уый. Æмæ уыцы хъуыддаг æххæстгонд цæуы: афтæ, 2021 азы Дзæуджыхъæуы наукон центр, Цæгат Кавказы федералон университет Стъараполы æмæ Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет иумæ сарæзтой Математикон иртæстыты Цæгат Кавказы центр, æмæ уый ныридæгæн дæр æнтыстджынæй кусы. «Центры нысан у, царды мидæг пайдагонд кæмæй цæуа, раззагдæр ахæм бындурон иртæстытæ аразын, æрыгон ахуыргæндтæ æмæ ахуыргæнджыты профессионалон рæзтæн ахъаз кæнын, стæй математикон ахуырады хæрзхъæддзинад бæрзонддæр кæнын», – йæ раныхасы загъта Уæрæсейаг наукæты академийы Дзæуджыхъæуы Наукон центры директор Цыбырты Алексей.
Парламентон байхъуыстыты архайджыты хъуыдымæ гæсгæ, наукæйы дарддæры рæзтæн нæ республикæйы саразын хъæуы Наукæйæн, технологитæ æмæ инновацитæн æххуысы центр. Йæ нысан хъуамæ уа хуыздæр наукон проекттæ æвзарын æмæ, уыцы проекттæн федералон æххуыс цæмæй уа æмæ царды уагъд цæуой, уымæн æххуыс кæнын.
Парламентон бахъуыстыты фæдыл сæ архайджытæ рахастой хъæугæ амынддзинæдтæ æмæ уынаффæтæ.
ДЕДЕГКАТЫ Зæлинæ
