Зындгонд композитор æмæ æхсæнадон архайæг ХЪАНЫХЪУАТЫ Ларисæ
бæрæг кæны йæ юбилей
Удварны рæзтæн лæггады курдиатджын адæймаг йæхицæн ном æмæ цæсгом скæны, йæ адæмы фарны хæзнатыл бæркад бафтауынмæ сарæхсы æрмæстдæр бирæвæрсыг зонындзинæдты, арф сфæлдыстадон хъуыдыкæнынад æмæ уæлтых, удцырынæй æххæст, бонзонгæ æнæрынцой архайды руаджы. Зонд æмæ курдиат зиудзæдис цы сфæлдыстадон кусæджы зæрдæйы скæной, уымæн йе ‘нтыст æмæ йæ кад дæр, раджы уа, æрæджы, уæддæр, разындзысты.
Ацы хъуыдытыл мæ бафтыдта курдиатджын композитор, рухстауæг, дæсны музыкант Хъаныхъуаты Ларисæйы цард æмæ сфæлдыстадон архайды бирæвæрсыгдзинад. Йæ алы музыкалон уацмысы – бæлвырд, арф æмæ ирд мидис, хæдхуыз аивадон нывæзт.
Курдиатджын композитор Хъаныхъуаты Харитоны чызг Ларисæ райгуырд 1951 азы Цæгат Ирыстоны, Дзæу-джыхъæуы. Йæ музыкалон сфæлдыстады фæндаг, куыд композитор æмæ дæсны музыкант, райдыдта Дзæуджыхъæуы Аивæдты училищæйæ. Каст æй куы фæци, уæд дарддæр ахуыр кæнынмæ бацыд Мæскуыйы Петр Чайковскийы номыл паддзахадон консерваторимæ. Ам ахуыр кодта композицийы хайады номдзыд композитор, Советон Цæдисы адæмон артист Арам Хачатуряны къласы. Йе ‘взонгæй фæстæмæ Ларисæ сфæлдыстады дунейы алывæрсыг зонындзинæдтæм тырнæг æмæ сæ арф йæ зæрдæмæ исæг кæй у, уый йын фадат ратта консерваторийы композицийы хайады æнтыстджынæй сахуыр кæнынæн. Каст æй фæци 1975 азы. Йæ дипломон сфæлдыстадон куыст «Бæрæгбоны увертюрæ» йын сæрмагондæй аивадуарзджытæ æмæ музыкæиртасджыты размæ рахæссыны фадат фæци Мæскуыйы Петр Чайковскийы стыр концертон залы. Уым æрыгон композиторы музыкалон уацмыс иттæг дæсны ацагътой Паддзахадон симфонион оркестры музыканттæ. Сæ аивадон разамонæг æмæ дирижер уыд Советон Цæдисы адæмон артисткæ Дудараты Вероникæ. Консерватори цы аз каст фæци Ларисæ, уыцы аз æй райстон Советон Цæдисы Композиторты цæдисмæ дæр. Фæстæдæр та ма йæ зонындзинæдтæ фæфылдæр кодта Мæскуыйы Петр Чайковскийы номыл паддзахадон консерваторийы аспирантурæйы. Йæ зонадон разамонæг уыд зындгонд музыкант, профессор Альбер Леман. Æнтыстджынæй йæ каст фæци 1982 азы.
Зондджын æмæ фендджын æрыгон музыкант, курдиатджын композитор йе сфæлдыстадон-рухстауæн профессион архайды фыццаг къахдзæфтæ акодта Дзæуджыхъæуы Аивæдты училищæйы (ныр – Гергиты Валерийы номыл Аивæдты колледж), музыкæйы теорийы ахуыргæнæгæй кусгæйæ. 1978-1980 азты Ларисæйы снысан кодтой Цæгат Ирыстоны Тæбæхсæуты Балойы номыл Ирон академион театры музыкалон хайады сæргълæууæгæй.
Музыкалон сфæлдыстады йæм цы бирæ профессион зонындзинæдтæ ис, уыдон Ларисæ æнæвгъау æмæ цæстуарзонæй амоны суинаг музыканттæн, фидæны композитортæн. 1997 азæй арæхстджын разамынд дæтты Композицийы сæрмагонд скъолайæн. Уыцы иу рæстæг ма у Уæрæсейы Федерацийы Композиторты цæдисы Цæгат Ирыстон-Аланийы республикон хайады сæрдары хæдивæг.
Национ, нæ бæстæ æмæ дунейы музыкалон культурæйы истори æмæ теорийы фæрстытæ иртасæг, сæ æрфытæм сын ныккæсæг æмæ сæ æнкъарагæй æмбараг, дæсны ахуыргæнæг, курдиатджын композитор Хъаныхъуаты Ларисæйы зонд æмæ уды рухсæй хайджын цы курдиатджын музыканттæ æмæ композитортæ фесты, уыдонæй иу у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл Гуманитарон æмæ Социалон иртасæнты институты зонадон кусæг, музыкæиртасæг, композитор, фольклорист Дзлиаты Дзерассæ. Уый нын йæ цæстуарзон зондамонæг хистæры тыххæй афтæ радзырдта: «Ахуыр кодтон Аивæдты республикон лицейы 6 къласы, афтæмæй фыццаг хатт базонгæ дæн Хъаныхъуаты Ларисæимæ. Амыдта мын музыкæ фыссыны сусæгдзинæдтæ. Йæ ахуыртæ алкæддæр уыдысты хæдхуыз, бындурон, мидисджын. Иу урок дзы иннæйы хуызæн нæ уыд. Кæддæриддæр-иу нæ ахуыргæнæг архайдта ахуыры æрмæг æнцонæй, фæлæ мидисджынæй, бæлвырд амоныныл. Йæ ахуырты нын зæрдиагæй æргом кодта канд музыкæйы алæмæты дунейы сусæгдзинæдтæ нæ, фæлæ ма-иу йе ‘ргом здæхта нывкæнынад æмæ драмон театры аивадмæ, ирон, уырыссаг æмæ дунеон литературæйы классиктæ, нырыккон фысджытæ æмæ поэтты уацмыстæм. Куыд композитор, музыкæйы теорийы дæсны, ахуыргæнæг, ирон сылгоймаг, афтæ Ларисæйы уд æмæ зæрдæйы, зонды хорз миниуджытæн, сфæлдыстадон æрмдзæфæн хуымæтæг ныхæстæй аргъ скæнæн нæй. Лицейы зарæггæнджыты къорд «Арион»-ы дæр архайдтон. Нæ раза-монæг уыд РЦИ-Аланийы адæмон артисткæ, дæсны хормейстер Дзанайты Ольгæ. Фæсарæнты уа, кæнæ Уæрæсейы горæтты-иу нæ курдиат куы ‘вдыстам æмæ-иу Хъаныхъуаты Ларисæйы фыст музыкалон уацмыстæ куы зарыдыстæм, уæд-иу нæм концертты фæстæ æндæр зарæггæнджыты къордты разамонджытæ цыдысты æмæ-иу нæ разамонæгæй агуырдтой Ларисæйы фыст уацмысты нотæтæ. Мæ ахуыргæнæг – уæздан, цæстуарзон æмæ фендджын хистæрæн мæ зæрдæ зæгъы йæ юбилейон бæрæгбоны фидар æнæниздзинад, сфæлдыстады та – ног æнтыстытæ».
Дæсны музыкант æмæ композитор Хъаныхъуаты Ларисæйы сфæлдыстад у мидисджын, хъæздыг æмæ арф хъуыдытыл æфтауæг æнкъарæнтæй хæрзæххæст. Фыссы зæрдæагайгæ вокалон æмæ инструменталон уацмыстæ зарæггæнджыты къордтæн, симфонион оркестрæн, фортепианойæн, хицæн зарæггæнджытæн. Уыдонæй уæлдай ма у дыууæархайдон оперæ «Нарты фæткъуы» æмæ балет «Тæрхоны раз»-ы автор (Хетæгкаты Къостайы кадæгмæ гæсгæ). Ныффыста музыкæ Тæбæхсæуты Балойы номыл Ирон академион театры æвæрд спектакльтæм Хос-тыхъоты Зинæйы «Иу зæрдæйы авд дуар»-мæ, Темыраты Дауыты «Спартак»-мæ, Максим Горькийы «Царды бын»-мæ, Жан-Батист Мольеры «Тартюф»-мæ, Кокайты Тотразы «Аргъау»-мæ. Ис æм уырыссаг, дунейы æмæ Цæгат Кавказы зындгонд поэттæй Александр Пушкин, Хетæгкаты Къоста, Константин Бальмонт, Расул Гамзатов, Омар Хайам æмæ Роберт Бернсы æмдзæвгæтæм фыст романстæ. Йæ фыст музыкæ зæлы, æмæ йæм æхсызгонæй хъусынц дæсгай аивадуарзджыты бирæ фæлтæртæ Уæрæсе, Цæгат Кавказ, Австрали, Франц, Шотланди, Чехи, Испани, Португали æмæ зæххы къорийы æндæр бирæ бæстæты.
Ирыстон æмæ нæ бæстæйы музыкалон нырыккон аивады æвæллайгæ классик, курдиатджын композитор æмæ дæсны музыкант, цæстуарзон ахуыргæнæг Хъаныхъуаты Ларисæ у дунеон музыкалон конкурсты иудадзыгон уæлахиздзау, Хъамбердиаты Мысосты номыл паддзахадон премийы лауреат, РЦИ-Алани æмæ Уæрæсейы Федерацийы аивæдты сгуыхт архайæг. Йæ юбилейон бæрæгбоны фæдыл ын газет «Рæстдзинад»-ы редакцийы кусджытæ кæнынц зæрдиаг арфæтæ. Цард æмæ сфæлдыстады æнæкæрон хорзæхтæй хайджын куыд уа, уый йын нæ цæст уарзы!
ГАСАНТЫ Валери
