Ирон адæмы национ-культурон рæзты къабазы æмгуыст кæныны фарстаты фæдыл Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы æмæ Республикæ Хуссар Ирыстоны экспертон къамисты æмæ ирон æвзаджы терминологион къамисты дыккаг иумæйаг æмбырд уыд Абайты Васойы номыл социалон æмæ гуманитарон иртасæнты институты. Архайдтой дзы РЦИ-Аланийы Сæргълæууæг БИТАРТЫ Вячеслав, РЦИ-Аланийы Хицауады Сæрдар ТУСКЪАТЫ Таймураз, Хуссар Ирыстоны Президент БИБЫЛТЫ Анатоли.
Битарты Вячеслав йæ раныхасы загъта: “Уырны мæ, уæ иумæйаг куыст æнтыстджын кæй уыдзæн, уый.
Махæй арæхдæр нæ мадæлон æвзаг, нæ традициты тыххæй тæрхæттæ æмæ быцæуныхас ничи кæны, уыимæ иу фарстайы фæдыл алкæмæ дæр вæййы хицæн цæстæнгас. Мадæлон æвзаг æмæ литературæ чи уарзы, не ‘гъдæуттæ æмæ традицитæн чидæриддæр аргъ кæны, уыдон ацы терминологион къамисы хатдзæгтæм кæй æрыхъусдзысты, уыдонмæ гæсгæ кæй архайдзысты, уый мæ уырны.
Ахсджиаг у терминологион къамисы амынддзинæдтæ нымайын, цы уагæвæрдтæ-иу бацæттæ кæндзысты, уыдон та хъуамæ царды æххæстгонд цæуой. Ныхас цæуы, нæ адæмæн зынаргъдæр цы у, нæ абон æмæ нæ фидæн цæимæ баст у, уыимæ, æмæ хъуамæ æрцæуæм иу зондмæ.
Ацы кусæг къорд скодтам афойнадыл, цалынмæ къамисы уæнгты фидар кодтам, уæдмæ федералон закъонæвæрынады ивддзинæдтæ æрцыд. Рæхджы нæм æнхъæлмæ кæсы «Уæрæсейы Федерацийы ахуырады тыххæй» федералон закъоны ног редакци. Ивддзинæдтæ дзы æрцæудзæн мадæлон æвзаг барвæндонæй ахуыр кæныны хайы. Ныридæгæн уал закъоны проекты фарс рахæцыд Уæрæсейы Федерацийы Паддзахадон Думæ.
Мах та хъуамæ нæхи æмвæзады, нæхицæй цыдæриддæр аразгæ у, уыдон скæнæм, уыимæ пайда кæнæм ног закъоны гæнæнтæй. Стыр æргом аздахын хъæуы мадæлон æвзаг ахуыр кæныны разæнгардгæнæг мадзæлттæм. Ирон кълæсты ахуырдзауты нымæц хъуамæ кæна фылдæр. Мах хъуамæ ацы закъонæй спайда кæнæм куысты мидæг нæ адæмы фæрныгады охыл”.
— Стыр бузныг зæгъын терминологион къамисы уæнгтæн, нæ ирон æвзаг бахъахъхъæнын, йæ грамматикæ æмæ орфографийыл бакусынмæ иумæйагæй кæй бавнæлдтой, уый тыххæй, — загъта Бибылты Анатоли. — Афтæ чи фæзæгъы, æвзаджы æркæсинаг фарстатæ Цæгат Ирыстоны фылдæр сты Хуссар Ирыстонæй, уыдонимæ разы нæ дæн. Кæд мах Ирыстоны цæрæм æмæ мах, ирон адæм, кæрæдзийы нæ дих кæнæм, уæд нæ æркæсинаг фарстатæ дæр нæ дих кæнынц нæдæр хуссайрæгтыл, нæдæр цæгатæгтыл, Зæххы къорийы кæцыфæнды бынаты куы цæрæм, уæддæр. Ам цы ахуыргæндтæ æрæмбырд, уыдонæй алчидæр æмбары йæ куысты вазыгджындзинад, цы уаргъ ыл æвæрд ис, уый, æмæ, æнхъæл дæн, уæ фæрцы бирæ ивддзинæдтæ æрцæудзæн хорзæрдæм. Ацы куыст иу азы куыст нæу. Цы уынаффæтæ рахæссат, уыдонмæ гæсгæ кæд закъон ивын бахъæуа, уæд сæ нæ Парламентмæ бадæтдзыстæм. Хицауады уынаффæтæ рахæссын куы бахъæуа, уæд сæ рахæсдзыстæм, уыцы фæндагмæ та нæ хъуамæ саразат сымах. Кæд афтæ зæгъынц, Цæгат Ирыстоны депутаттæ ирон æвзаджы ныхмæ уынаффæ рахастой, уæд мах абон ам цы архайæм? Уыцы ныхæстæ кæ- нынц, адæмы кæрæдзийы ныхмæ сардауыныл чи кусы, уыдон. Махæн нæ нысан у, саразын æппæт мадзæлттæ дæр, цæмæй фылдæр адæм дзурой ирон æвзагыл.
Дарддæр раныхас кодтой Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны хицауæдты сæрдартæ Тускъаты Таймураз æмæ Пухаты Эрик.
«Ирон адæмы национкультурон рæзты къабазы æмгуыст кæныны РЦИ-Аланийы æмæ Хуссар Ирысто- ны 2018-2020 азты мадзæлтты программæйы проект»-ы тыххæй докладтæ скодтой РЦИ-Аланийы национ ахастдзинæдты фарстаты фæдыл министр Цуциты Аслан, Хуссар Ирыстоны Президенты паддзахадон уынаффæгæнæг Коцты Къоста.
РЦИ-Аланийы Истори æмæ археологийы институты директор, профессор Бзарты Руслан скодта доклад национ культурæйы рæзт — æхсæнад иугæнæг сæйраг мадзалы тыххæй. Дарддæр раныхас кодтой: Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты ирон литературæйы кафедрæйы доцент Хъазиты Мелитон, Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл социалон æмæ гуманитарон иртасæнты институты директор Хъаныхъуаты Зæлинæ (радзырдта ЦИГСИ æмæ Хуссар Ирыстоны наукон æхсæнады иумæйаг проектты тыххæй), Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты истори æмæ этнологийы хайады сæргълæууæг Гаглойты Юри (радзырдта историон дисциплинæты зонадон здæхты фæдыл дыууæ республикæйы ‘хсæн æмгуыстады уавæр æмæ йæ фæхуыздæр кæныны мадзæлтты тыххæй).
Ирон литературон æвзаджы орфоэпион нормæйы тыххæй доклад скодта Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæг Хъамболты Тамерлан. Цымыдисаг рауад Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты ирон æвзаг æмæ иумæйаг æвзагзонынады кафедрæйы профессор Битарты Зояйы раныхас терминологион куысты ивгъуыды, абон æмæ сомбоны тыххæй. Нырыккон ирон орфографийы лыггæнинаг фарстаты фæдыл мидисджын уыд, Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ирон æвзаг æмæ литературæйы кафедрæйы сæргълæууæг Куыдзойты Анжелæ цы доклад скодта, уый.
Иннахæм, Коцты Къостайы раныхас, ирон адæмы традицион культурæйы ахуыртæ скъолайы куыд хъуамæ цæуой, уый тыххæй.
Ахсджиаг фарстатыл æрныхас кæныны фæстæ сфидар кодтой æмæ бафыстой Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны терминологион къамисты 2018-2020 азты æмгуыст кæныны программæ, пъланы проект æмæ ирон адæмы национ-культурон къабазы æмгуыст кæныны 2018-2020 азты мадзæлтты программæ æмæ пъланы проект.
Куыд бауынаффæ кодтой, афтæмæй къамисы радон æмбырд уыдзæн Цхинвалы 2018 азы ноябры-декабры.
ХЕТÆГКАТЫ Оксанæ
